Yemek günlüğü, yediğiniz ve içtiğiniz her şeyi saatiyle, miktarıyla ve o anki durumunuzla birlikte yazdığınız kayıttır. İlk görüşmeden önce ikisi hafta içi, biri hafta sonu olmak üzere üç gün tutmanız yeterlidir. Diyetisyen bu kayıtta kaloriden önce öğün saatlerine, atlanan öğünlere, içeceklere ve porsiyonlara bakar; beslenme düzeninizi bu bilgilerle size göre kurar.
Yemek günlüğü kaç gün tutulur?
Üç gün. İki gününü hafta içinden, bir gününü hafta sonundan seçin; çünkü çoğumuzun cumartesi sofrası salı sofrasına benzemez. Sıradan günleri yazın. Düğün, bayram ya da hastalık günü olağan düzeninizi göstermez.
Takip sürerken de aynı kural geçerlidir: her görüşmeden önceki hafta üç gün yazarsınız. Aylarca her lokmayı kaydetmenizi istemeyiz. Sürekli kayıt çoğu kişiyi yorar, yorulan da bırakır. Kısa ama düzenli kayıt bize yeter.
Yemek günlüğüne neler yazılır?
- Saat: Öğünün başladığı saat
- Ne yediğiniz: Yemeğin adı ve nasıl piştiği; "tavuk" değil, "fırında derili tavuk but"
- Miktar: Ev ölçüsüyle; kepçe, kaşık, dilim, bardak
- İçecekler: Su dahil hepsi; çaya ve kahveye atılan şeker
- Nerede, kiminle: Evde, iş yerinde, arabada, televizyon karşısında
- Açlık puanı: Yemeğe başlarken 1 (hiç aç değilim) ile 5 (çok açım) arasında
- Not: Uykusuzluk, stres, acele, misafir
Bir günün kaydı aşağıdaki gibi olabilir:
| Saat | Ne yedim, ne içtim | Miktar | Nerede | Açlık | Not |
|---|---|---|---|---|---|
| 07.30 | Şekerli çay, simit | 2 bardak, yarım simit | Vapurda | 2 | Kahvaltıya vakit kalmadı |
| 13.00 | Etli nohut, pirinç pilavı, cacık | 1 kepçe, 4 kaşık, 1 kâse | Yemekhane | 4 | |
| 16.30 | Türk kahvesi, kurabiye | 1 fincan, 2 adet | Toplantı | 1 | İkram edildi |
| 20.30 | Mercimek çorbası, zeytinyağlı taze fasulye, ekmek, yoğurt | 1 kâse, 1 tabak, 2 dilim, 1 kâse | Evde | 5 | Geç kaldım, hızlı yedim |
| 22.30 | Karpuz, beyaz peynir | 2 dilim, 1 kibrit kutusu | Televizyon karşısı | 2 |
Miktarı tartmadan nasıl yazarsınız?
Mutfak terazisi şart değildir. Elinizi ve mutfaktaki kapları ölçü olarak kullanırsınız:
- Et, tavuk, balık: avuç içi kadar ya da kaç köfte, kaç parça
- Pilav, makarna: yemek kaşığıyla ya da yumruk kadar
- Sulu yemek ve çorba: kepçeyle
- Peynir: kibrit kutusu kadar ya da kaç dilim
- Kuruyemiş: bir avuç
- Ekmek: kaç ince dilim; lavaş ya da bazlamaysa kaçta kaçı
- Yağ: yemeğe ya da salataya kaç kaşık konduğu
Yazmak zor geliyorsa tabağın fotoğrafını çekin. Yukarıdan, tabağın tamamı görünecek biçimde ve yanında bir çatal olsun; çatal boyut hakkında fikir verir. Tabakta kalan olduysa yemekten sonra bir kare daha çekin. Fotoğrafla kaydı sınayan bir çalışmada 52 yetişkin yemeklerini telefonla fotoğrafladı. Fotoğraftan yapılan tahmin, tartılarak ölçülen miktara yakın çıktı; alınan enerjiyi yaklaşık yüzde 5–7 daha düşük gösterdi.
Diyetisyen yemek günlüğünde neye bakar?
İlk baktığımız şey kalori toplamı olmaz. Şunlara bakarız:
- Öğünler arasındaki boşluk: Öğle ile akşam arasında yedi sekiz saat geçiyor mu?
- İlk öğün: Günün ilk öğününde protein kaynağı var mı, yoksa yalnız çay ve simit mi?
- İçecekler: Şeker en çok nereden geliyor; çaydan mı, meyve suyundan mı?
- Sebze: Günde kaç öğünde tabakta sebze var?
- Açlık puanı düşükken yenenler: İkram, televizyon karşısı atıştırması, çocuğun tabağında kalan
- Hafta içi ile hafta sonu arasındaki fark
Yukarıdaki örnek kayıtta üç şey göze çarpar: sabah protein yok, akşam yemeği geç ve acele yenmiş, saat 16.30'da açlık 1 iken ikram yenmiş. Görüşmede bunlardan birini ya da ikisini seçer, oradan başlarız. Programın bu bilgilerle nasıl kurulduğunu beslenme programı neye göre kişiye özel hazırlanır yazısında anlattık.
Günlük bir karne değildir. "İyi gün", "kötü gün" diye not vermeyiz; yalnızca düzeni görmeye çalışırız.
Yemek günlüğü yanıltır mı?
Yanıltabilir; çoğu zaman da eksik yönde. Az yediği halde kilo veremediğini söyleyen, obezitesi olan on kişiyle yapılan bir çalışmada katılımcılar yediklerini ortalama yüzde 47 eksik, hareketlerini yüzde 51 fazla bildirmişti; metabolizmaları ise beklenen sınırlardaydı. Eksik yazmak çoğu zaman bilerek yapılmaz: tadımlık lokmalar, yemeğe giren yağ, içecekler ve göz kararı porsiyonlar kolay unutulur.
Eksik yazmayı azaltmanın üç yolu var: yediğiniz anda yazmak, yağı ve sosu ayrıca belirtmek, "bir iki lokma"yı da kaydetmek. Diyetine uyduğunu düşündüğü halde tartısı değişmeyenlerde ilk baktığımız yer burasıdır; ayrıntısı diyet yaptığım halde kilo vermiyorum yazısında.
Kayıt tutmak kilo takibiyle ilgili araştırmalarda da karşımıza çıkar. 22 çalışmayı inceleyen bir derleme, kilo vermeye çalışanlarda yemek, hareket ya da tartı kaydı tutmakla kilo kaybı arasında tutarlı bir ilişki buldu. Yazarlar kanıtın zayıf olduğunu, katılımcıların çoğunun beyaz kadınlardan oluştuğunu da not eder. Bu bir ilişkidir, neden-sonuç kanıtı ya da söz değildir; kaydın işe yarayan bir araç olabileceğini düşündürür.
Defter mi, uygulama mı, fotoğraf mı?
Hangisini sürdürebiliyorsanız o. Küçük bir defter, telefonun not bölümü ya da fotoğraf albümü aynı işi görür. Kalori sayan bir uygulama kullanmak zorunda değilsiniz. Zaman konusunda da çekinmeyin: altı ay süren çevrim içi bir programda 142 katılımcı ilk ay kayıt için günde ortalama 23 dakika harcarken altıncı ayda bu süre 15 dakikaya inmişti. Alıştıkça kısalıyor.
Günlük tutmak kimlere iyi gelmeyebilir?
Yeme bozukluğu geçirdiyseniz, geçmişte katı diyet ile denetimsiz yeme arasında gidip geldiyseniz ya da yazdıkça kaygınız, suçluluk duygunuz artıyorsa bunu ilk görüşmede bize söyleyin. Kaydı sadeleştirir, miktar ve açlık puanı sütunlarını çıkarır ya da kaydı tümüyle bırakırız; takip başka yollarla da sürer. Yemekten sonra kendini kusturma, uzun süre aç kalıp ardından denetimsiz yeme ya da yemekle ilgili düşüncelerin gününüzü kaplaması gibi durumlarda hekiminize ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Takipte günlük nasıl kullanılır?
Her görüşmeden önceki hafta üç günlük kaydı yeniler, görüşmeye getirir ya da fotoğrafları önceden gönderirsiniz. Önceki kayıtla yan yana koyarız: seçtiğimiz değişiklik sofraya yansımış mı, yansımadıysa neresi zor geldi? Uyku düzeni de beslenmeyi etkilediği için bazı danışanlardan yemek kaydının yanına uyku günlüğü eklemelerini isteriz.
Görüşmelerin nasıl ilerlediğini takip görüşmeleri sayfasında, kayıtların ölçümlerle nasıl birleştiğini ölçüm ve takip sayfasında bulabilirsiniz.
Yoldayken kaydın nasıl sadeleştiğini seyahatteyken diyetisyen takibi nasıl sürer yazısında anlattık.
Fotoğraflı kaydın online görüşmede nasıl kullanıldığını online diyetisyen mi, yüz yüze görüşme mi yazısında anlattık.
Evde sık atıştırma kayıtta nasıl görünür, takipte nasıl ele alınır; emeklilikten sonra beslenme düzeni yazısında anlattık.
Bir aradan sonra kayda nereden başlanacağını danışmanlığa yeniden başlamak yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
Diyetisyene ilk kez gideceğim. Yemek günlüğünü ne zaman tutmaya başlamalıyım?
Görüşmeden önceki hafta başlamanız yeterli. İkisi hafta içi, biri hafta sonu olmak üzere üç sıradan gün seçin. Yediğinizi değiştirmeye çalışmayın; her zamanki gibi yiyip yazın. Düzeltilmiş bir kayıt bize sizi değil, olmak istediğiniz kişiyi gösterir. İlaç ve takviye listenizi de kaydın sonuna ekleyin.
Gün içinde yazmayı unutuyorum. Akşam oturup toplu yazsam olur mu?
Olur, ama eksik kalır. Akşam hatırlananlar çoğunlukla ana öğünlerdir; çayın yanındaki bisküvi, yemek yaparken tadılanlar unutulur. Yazmak zor geliyorsa gün içinde yalnızca fotoğraf çekin, akşam fotoğraflara bakarak yazın. Telefonunuza öğün saatlerinde çalan kısa bir hatırlatma kurmak da işe yarar; birkaç gün sonra alışkanlık olur.
Çok yediğim bir günü günlüğe yazmasam olur mu?
Yazmanızı isteriz, çünkü bize en çok o gün bilgi verir. O gün ne oldu, kaç saat aç kaldınız, neredeydiniz, yanınızda kim vardı? Bunları görürsek benzer bir güne hazırlık yapabiliriz. Görüşmede kimseyi yediği için azarlamayız. Yazmak sizde suçluluk ya da kaygı yaratıyorsa zorlamayın; bunu bize söyleyin, o günü görüşmede birlikte konuşuruz.
Kalori sayan bir uygulama kullanmak zorunda mıyım?
Zorunda değilsiniz. Bizim için saat, yemeğin adı, ev ölçüsüyle miktar ve açlık puanı yeterlidir; kaloriyi gerekirse biz hesaplarız. Uygulama kullanmak hoşunuza gidiyorsa kullanın, ekran görüntüsünü getirin. Sayılarla uğraşmak sizi geriyorsa defter ya da fotoğraf daha uygun olur. Hangisini sürdürebiliyorsanız onu seçin; önemli olan kaydın düzenli gelmesidir.
Kaynaklar
- Burke LE ve ark. Self-monitoring in weight loss: a systematic review of the literature. J Am Diet Assoc. 2011. (yeni sekmede açılır) — kayıt tutma ve kilo kaybı ilişkisi üzerine derleme
- Lichtman SW ve ark. Discrepancy between self-reported and actual caloric intake and exercise in obese subjects. N Engl J Med. 1992. (yeni sekmede açılır) — bildirilen ile gerçek alım arasındaki fark
- Martin CK ve ark. A novel method to remotely measure food intake of free-living individuals in real time: the remote food photography method. Br J Nutr. 2009. (yeni sekmede açılır) — fotoğrafla yemek kaydı
- Harvey J ve ark. Log Often, Lose More: Electronic Dietary Self-Monitoring for Weight Loss. Obesity. 2019. (yeni sekmede açılır) — kayıt için harcanan süre
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Yaz Aylarında Beslenme Takibi: Sıcakta Öğün, Sıvı ve Kilo Kaydı
Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir....
-
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
-
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...