Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir. Sıcak günlerde kilo, terle kaybedilen su yüzünden birkaç gün içinde oynayabilir; bu yüzden tek tartıya değil gidişe bakarız. İlaçlarınız ya da sıvı kısıtlamanız varsa sıvı düzenini önce hekiminizle konuşun.
Yazın beslenme düzeni neden değişir?
Sıcak havada iştah çoğu kişide azalır, öğünler hafifler ya da atlanır. Akşamlar uzar, akşam yemeği geç saate kayar. Yazlığa gitmek, torunlarla geçen tatil ve misafirler günlük düzeni değiştirir. Dondurma, meyve ve soğuk içecek sayısı artar.
Takipte bu değişikliği bozulma olarak görmeyiz. Yaz düzeninin hangi kısmının size iyi geldiğini, hangisinin zorladığını kayıttan birlikte okuruz.
Yaşla birlikte sıvı ihtiyacına neden daha çok dikkat edilir?
Yaşlılarda su kaybına bağlı sıvı eksikliğini ele alan bir derleme, kas kütlesinin azalması, böbrek işlevinin düşmesi, susama hissinin körelmesi, hareket ve bellek güçlükleri ile çok ilaç kullanımının bu riski artırdığını anlatıyor. Yazarlar erken sıvı eksikliğini gösteren açık bir belirti olmadığını da belirtiyor. Bu yüzden susamayı beklemek her zaman yeterli değildir.
Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) yaşlılarda beslenme ve sıvı rehberi de bütün yaşlıların az içmeye bağlı sıvı eksikliği açısından risk altında sayılmasını ve yeterli içecek tüketmeye özendirilmesini öneriyor. Hekiminiz sıvınızı sınırladıysa o sınıra uyun.
Aynı derleme, bakımevlerinde içmeyi engelleyen nedenler arasında tuvalete zamanında yetişememe kaygısını da sayıyor. Bu sizin için de geçerliyse görüşmede söyleyin; içme saatlerini gün içine yayarak ve akşam saatlerinde azaltarak bir düzen kurabiliriz. Sık idrara çıkma ya da kaçırma yakınmanız varsa hekiminize de anlatın.
Yazın hangi kayıtlar tutulur?
- Kilo: Haftada bir, sabah, aynı tartıyla. Çok sıcak bir günün ertesinde düşük çıkan sayıyı tek başına yorumlamayız.
- Bel çevresi: Ayda bir, aynı noktadan.
- Gün içinde içilen sıvı: Su, ayran, çay, kahve, meyve suyu ve soğuk içecekler ayrı ayrı. Bardak sayısı yeterlidir.
- Öğün saatleri: Özellikle geç kayan akşam yemeği ve atlanan öğle yemeği.
- Hareket: Yürüyüşün saati. Sıcak saatler yerine sabah erken ya da akşam serinliğe kayıyor mu.
Bunları tek kâğıtta izlemek isterseniz ölçüm takip çizelgesi sayfasını yazdırabilirsiniz. Sıvı için çizelgenin not sütununa günlük bardak sayısını yazmanız yeterlidir.
Sıcakta öğünler nasıl kurulur?
Yazın ağır ve yağlı yemekler yerine zeytinyağlı sebze yemekleri, salata, yoğurt ve meyve sofraya daha çok gelir. Bu iyi bir şeydir; dikkat ettiğimiz nokta, öğünler hafiflerken proteinin azalmamasıdır. Örnek bir yaz günü şöyle olabilir:
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Beyaz peynir, haşlanmış yumurta, domates, salatalık, tam tahıllı ekmek |
| Öğle | Zeytinyağlı taze fasulye, bir kâse yoğurt ya da cacık, ekmek |
| Ara öğün | Bir dilim karpuz ya da bir avuç kiraz, yanında birkaç ceviz |
| Akşam | Izgara balık ya da tavuk, çoban salatası, bulgur pilavı |
Bu yalnız bir örnektir; ilaçlarınız, şeker, böbrek ve tansiyon durumunuz planı değiştirir. İştahınız çok azaldıysa öğünü küçültüp sayısını artırmayı, az tuzlu ayran ya da yoğurtla protein eklemeyi birlikte konuşuruz. Sıcakta bekleyen yemekler çabuk bozulabilir; pişmiş yemeği uzun süre tezgâhta bırakmayın.
Ne içeceğinizi ve hangi besinlerin sıvı sağladığını kardeş sitemizdeki yaşlılıkta su ve sıvı (yeni sekmede açılır) yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Yazın hareket nasıl sürer?
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2020 rehberi[3] (yeni sekmede açılır) yetişkinler için haftalık bir hareket hedefi veriyor ve az hareketin bile hiç yoktan iyi olduğunu vurguluyor. Yazın sorun çoğu zaman sıcaktır. Yürüyüşü sabah erken ya da güneş battıktan sonraya almak, gölgeli yolları seçmek, yanınıza su almak ve öğle sıcağında dışarıda yorucu iş yapmamak çoğu kişiye uyar.
Kışın hareket azaldığında takibin nasıl sürdüğünü kış aylarında beslenme takibi yazısında anlattık. Kalp, tansiyon ya da şeker sorununuz varsa sıcakta ne kadar hareket edeceğinizi hekiminizle konuşun.
İlaç kullanıyorsanız yazın neye dikkat edilir?
İdrar söktürücüler, bazı tansiyon ilaçları ve bazı şeker ilaçları sıcak havada sıvı ve tuz dengesini etkileyebilir. Bu ilaçları kendi başınıza azaltmayın ya da bırakmayın; yaz gelmeden hekiminize sıcak günlerde nelere dikkat etmeniz gerektiğini sorun. Kullandığınız ilaçları görüşmeye nasıl getireceğinizi diyetisyene ilaç listesi yazısında anlattık.
Kalp yetmezliği ya da böbrek hastalığı nedeniyle hekiminiz günlük sıvı miktarınızı sınırladıysa yazın da o sınırı aşmayın. Bu durumda sıvı düzenini hekiminizin verdiği miktara göre gün içine birlikte yayarız.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Baş dönmesi, ayağa kalkınca kararma ya da belirgin halsizlik.
- İdrarın çok azalması ya da koyulaşması, ağız kuruluğu.
- Birkaç gün içinde belirgin kilo kaybı ya da bacaklarda şişlik.
- İshal ya da kusmayla birlikte sıvı alamama.
- Sıcakta kafa karışıklığı, bilinç bulanıklığı, yüksek ateş ya da bayılma; bu durumda 112'yi arayın.
Yaz tatilinde takibe ara verdiyseniz dönüşte neler konuşulduğunu danışmanlığa yeniden başlamak yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
70 yaşındayım, yazın hiç susamıyorum. Günde ne kadar su içmeliyim?
Herkese uyan tek bir miktar vermeyiz; ihtiyaç kilonuza, hareketinize, havaya ve ilaçlarınıza göre değişir. Yaşla birlikte susama hissi azalabildiği için susamayı beklemeden gün içine yayılmış küçük bardaklar öneririz. Kalp ya da böbrek sorununuz varsa ne kadar içeceğinizi mutlaka hekiminize sorun.
Yazın tartım bir haftada iki kilo düştü. Bu yağ mı kaybettiğimi gösterir?
Çoğu zaman göstermez. Sıcakta terle ve az içmeyle kaybedilen su tartıyı kısa sürede düşürebilir. Bu yüzden tek haftaya değil birkaç haftanın gidişine ve bel ölçüsüne bakarız. Halsizlik, baş dönmesi ya da idrarda azalma varsa ya da kilo kaybı sürüyorsa hekiminize başvurun.
Yazlıktayken görüşmelere nasıl devam ederim?
Görüşmeleri online sürdürebiliriz. Yanınızda bir tartı ve mezura varsa haftalık kilo ve aylık bel ölçüsünü almanız yeterlidir; yoksa yemek ve sıvı kaydı da iş görür. Ofiste yapılan vücut analizi gibi ölçümleri dönüşünüze bırakırız. Uzun bir ara vermeniz gerekirse dönüş görüşmesini önceden planlarız.
Sıcakta iştahım kaçıyor, bazı günler öğle yemeği yemiyorum. Sorun olur mu?
Arada bir olması çoğu kişi için sorun değildir; ama şeker ilacı kullanıyorsanız öğün atlamak şekerinizi düşürebilir, bunu hekiminize sorun. Ama haftalarca sürerse protein ve enerji alımı düşebilir, kas kaybı riski artabilir. Öğünü küçültüp yoğurt, az tuzlu ayran, peynir ya da yumurta gibi kolay yenen besinlerle desteklemeyi konuşuruz. İştahsızlıkla birlikte kilo kaybı varsa hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- Hooper L ve ark. Water-loss dehydration and aging. Mech Ageing Dev. 2014. (yeni sekmede açılır)
- Volkert D ve ark. ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2019. (yeni sekmede açılır)
- Bull FC ve ark. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020. (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
-
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...
-
Ramazanda Oruç Tutarken Ölçümler ve Beslenme Nasıl Takip Edilir?
Ramazanda oruç takibi, Ramazan başlamadan önce hekiminizle oruç tutup tutamayacağınızı konuşmakla başlar. Hekiminiz uygun bulursa diyetisyen sahur ve...