Kış aylarında hareket azalınca beslenme takibi, kilo ve bel ölçüsünü aynı aralıklarla sürdürüp yürüyüşün yerine evde yapılabilecek hareketleri planlamak ve öğünleri kışın değişen düzene göre ayarlamaktır. Diyetisyen kayıtlarınızdan hangi haftaların zorlaştığını görür; amaç kışı yeni bir kilo hedefiyle değil, var olan düzeni koruyarak geçirmektir.
Kışın hareket gerçekten azalır mı?
Mevsim ve havanın hareket üzerindeki etkisini inceleyen bir sistematik derleme, sekiz ülkeden 37 çalışmayı bir araya getirdi. Yazarlar hareket düzeyinin mevsime göre değiştiğini ve kötü ya da aşırı havanın pek çok grupta harekete engel olarak bildirildiğini yazıyor. Soğuk ve yağışlı aylarda kapalı alanda hareket olanağı sunulmasını öneriyorlar.
Takipte de benzer bir şey görürüz: yazın her sabah yürüyen biri, havalar soğuyunca haftada bir ya da iki kez dışarı çıkar hale gelir. Kaygan yollar, erken kararan akşamlar ve soğuk algınlığı da araya girer.
Kış ve yılbaşı dönemi kiloyu nasıl etkiler?
ABD'de 195 yetişkinle yapılan bir çalışmada kilo, Kasım ortasından Ocak ortasına kadar süren tatil döneminde ortalama 0,37 kg arttı; önceki ve sonraki dönemlerde anlamlı değişiklik görülmedi. Bu küçük artış bahar ve yaz aylarında geri verilmedi. Konuyu derleyen bir başka yazı, fazla kilolu kişilerde bu dönemdeki artışın daha belirgin olabildiğini belirtiyor.
Ortalama küçük görünse de her yıl tekrarlarsa birikebilir. Bu yüzden kışı takibe ara verilecek bir dönem olarak değil, düzeni korumaya çalıştığımız bir dönem olarak ele alırız. Kilo değişimi kişiden kişiye çok farklıdır; bir kişide hiç değişmezken başka birinde belirgin artabilir.
Kışın hangi ölçümlere bakılır?
- Kilo: Haftada bir, aynı gün, sabah ve aynı kıyafetle.
- Bel çevresi: Ayda bir, aynı noktadan. Nasıl ölçüldüğünü bel çevresi nasıl ölçülür yazısında anlattık.
- Adım sayısı ya da hareket dakikası: Telefonunuz ya da saatiniz sayıyorsa haftalık ortalamaya bakılır. Adım hedeflerini günde kaç adım atmalı yazısında ele aldık.
- Uyku ve öğün saatleri: Erken kararan günlerde akşam yemeği ve yatış saati kayabilir.
Bunları tek kâğıtta izlemek isterseniz ölçüm takip çizelgesi sayfasını yazdırabilirsiniz.
Dışarı çıkamadığınız günlerde hareket nasıl sürer?
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2020 rehberi[4] (yeni sekmede açılır), yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta düzeyde hareketi ve düzenli kas güçlendirme etkinliğini öneriyor; az hareketin bile hiç yoktan iyi olduğunu vurguluyor. Kışın bunu tek seferde değil, güne yayarak düşünmek işi kolaylaştırır:
- Evde ya da apartman koridorunda 10 dakikalık yürüyüşler.
- Televizyon reklam aralarında sandalyeden kalkıp oturma.
- Tutunarak yapılan merdiven çıkışı, güvenliyse.
- Kapalı alışveriş merkezinde ya da spor salonunda yürüyüş.
Uzun oturmanın ne anlattığını uzun süre oturmak yazısında anlattık. Kalp, tansiyon ya da eklem sorununuz varsa yeni bir hareket programından önce hekiminize danışın. Kas güçlendirme programını gerekiyorsa bir fizyoterapist kurar.
Kışın öğünler nasıl kurulur?
Kışın sofraya daha çok çorba, hamur işi, kuru baklagil, kızartma ve tatlı gelir. Bunların hepsini yasaklamayız; sıklığına ve yanına ne konduğuna bakarız. Kış sofrası için örnek bir gün şöyle olabilir:
| Öğün | Örnek |
|---|---|
| Kahvaltı | Yumurta, peynir, zeytin, tam tahıllı ekmek, bir mandalina |
| Öğle | Mercimek ya da tarhana çorbası, zeytinyağlı pırasa, yoğurt |
| Ara öğün | Bir portakal ve birkaç ceviz ya da bir bardak süt |
| Akşam | Hamsi buğulama ya da etli kuru fasulye, bulgur pilavı, lahana ya da turp salatası |
Bu bir örnektir; ilaçlarınız, şeker, böbrek ve tansiyon durumunuz planı değiştirir. Kışın evde geçen zaman artınca atıştırma da artabilir; bunu kayıtta görür, ara öğünü ona göre düzenleriz.
Soğuk havada susama hissi azalabildiği için gün içinde içilen su da kayda yazılır. Ihlamur, kuşburnu gibi şekersiz sıcak içecekler bu açığı kapatmanın kolay yollarındandır. Hekiminiz sıvı kısıtlaması önerdiyse o miktarı aşmayın; bitki çaylarını ilaç listenize yazın. Çay ve kahvenin sayısını da not etmeniz, uykudaki değişiklikleri yorumlarken işe yarar.
Takip görüşmeleri kışın nasıl sürer?
Hava ya da yol koşulları yüzünden ofise gelemediğiniz haftalarda görüşmeler online sürebilir. Evdeki tartı ve mezura ile aldığınız ölçümleri, adım kaydınızı ve yemek kaydınızı birlikte değerlendiririz. Ölçüm ve takip düzenimizi ölçüm ve takip sayfasında anlattık.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Haftalarca süren keyifsizlik, isteksizlik ya da uyku düzeninde belirgin değişiklik.
- Kısa sürede açıklanamayan kilo artışı ya da bacaklarda şişlik.
- Hareket ederken göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da baş dönmesi; şiddetliyse 112'yi arayın.
- Kaygan zeminde düşme, düşme korkusu yüzünden hiç dışarı çıkamama.
Sıcak aylarda öğün ve sıvı kaydının nasıl tutulduğunu yaz aylarında beslenme takibi yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
Her kış iki üç kilo alıyorum ve yazın veremiyorum. Diyetisyen bu konuda ne yapar?
Önce geçmiş kışların kaydına ya da hatırladıklarınıza bakar, hangi ayların zorlaştığını buluruz. Kışa girmeden hareket planını kapalı alana taşır, öğünlerde çorba ve sebze yemeklerini öne çıkarırız. Kiloyu haftada bir ölçüp birlikte izleriz. Kilo artışı hızlıysa ya da başka yakınmanız varsa önce hekiminize başvurun.
Kışın yürüyüşe çıkamıyorum. Evde ne kadar hareket etmem yeterli olur?
Tek bir sayı herkese uymaz. Dünya Sağlık Örgütü haftalık bir hedef veriyor, ama az hareketin bile yararlı olduğunu da vurguluyor. Gün içine dağıtılmış kısa yürüyüşler ve sandalyeden kalkma gibi hareketlerle başlanabilir. Kalp, tansiyon ya da eklem sorununuz varsa ne kadar hareket edeceğinizi hekiminizle konuşun.
Kışın canım hep hamur işi ve tatlı istiyor. Bunları tamamen bırakmam mı gerekir?
Gerekmez. Yasak listesi çoğu zaman kısa sürede bırakılır. Takipte bu yiyeceklerin haftada kaç kez ve hangi saatte yendiğine bakar, yanına yoğurt, salata ya da sebze yemeği eklemeyi, porsiyonu küçültmeyi birlikte konuşuruz. Şekeriniz ya da başka bir sağlık durumunuz varsa plan hekiminizin önerilerine göre kurulur.
Kışın ofise gelemezsem takip ara mı verir?
Ara vermesi gerekmez; takip görüşmeleri online sürebilir. Evdeki tartı ile haftada bir kilo, mezura ile ayda bir bel ölçüsü alıp kaydetmeniz yeterlidir. Adım ve yemek kaydınızı görüşmede birlikte okuruz. Vücut analizi gibi ofiste yapılan ölçümleri hava ve yol koşulları düzeldiğinde planlarız.
Kaynaklar
- Tucker P, Gilliland J. The effect of season and weather on physical activity: a systematic review. Public Health. 2007. (yeni sekmede açılır)
- Yanovski JA ve ark. A prospective study of holiday weight gain. N Engl J Med. 2000. (yeni sekmede açılır)
- Schoeller DA. The effect of holiday weight gain on body weight. Physiol Behav. 2014. (yeni sekmede açılır)
- Bull FC ve ark. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020. (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
50 Yaşında Egzersize Başlamak: İlk 8 Hafta Nasıl Planlanır?
50 yaşında egzersize başlarken ilk 8 haftanın amacı yükü hızla artırmak değil, düzeni oturtmaktır. Önce hekiminiz kalbinizi, tansiyonunuzu, şekerinizi...
-
50 Yaşından Sonra Kas Yapmak: Antrenman ve Beslenme Nasıl Eşleşir?
50 yaşından sonra da kas gücü artırılabilir; bunun için dirençli egzersiz ile yeterli protein ve enerji birlikte gerekir. Antrenmanı hekim onayıyla bi...
-
Günde Kaç Adım Atmalı? 10.000 Adım Gerçekten Gerekli mi?
Araştırmalara göre günlük adım sayısı arttıkça sağlıkla ilişkili fayda da artıyor. 60 yaş üstünde yaklaşık 6.000–8.000, daha genç yetişkinlerde 8.000–...