Uyku günlüğü, her sabah bir iki dakikada doldurduğunuz kısa bir kayıttır: yatağa kaçta girdiniz, ne kadar sürede daldınız, gece kaç kez uyandınız, kaçta kalktınız ve kendinizi nasıl hissettiniz. En az iki hafta tutulur. Takipte uyku saatlerinizle öğün, kafein ve hareket düzeniniz arasındaki bağı görmemize yarar; uyku sorununu değerlendirmek ise hekimin işidir.
Uyku günlüğü nedir, ne işe yarar?
"Nasıl uyuyorsunuz?" sorusuna çoğumuz son geceyi düşünerek yanıt veririz. Bir kötü gece bütün haftayı kötü, bir rahat gece bütün haftayı rahat gösterir. Günlük bu yanılgıyı azaltır; iki haftanın sonunda elinizde belleğinize değil kayda dayanan bir tablo olur.
Uyku günlükleri araştırmalarda ve uyku hekimliğinde uzun süredir kullanılıyor. Farklı merkezlerin farklı sorular sorması karşılaştırmayı zorlaştırdığı için, uykusuzluk alanında çalışan uzmanlar ortak bir biçim üzerinde uzlaştı. Bu biçim hazırlanırken rahat uyuyanların, uykusuzluk çekenlerin ve uykuda nefes durması (uyku apnesi) yaşayanların görüşleri de alındı; soruların herkesin anlayacağı yalınlıkta olmasına özen gösterildi. Yazarlar günlüğü, sınanıp geliştirilmesi gereken yaşayan bir belge olarak tanımlıyor.
Uyku günlüğüne neler yazılır?
Biz danışanlarımızdan her sabah, kalktıktan sonraki ilk yarım saat içinde şunları yazmalarını isteriz:
- Dün gece yatağa girdiğiniz saat
- Işığı kapatıp uyumaya çalıştığınız saat
- Uykuya dalmanızın yaklaşık kaç dakika sürdüğü
- Gece kaç kez uyandığınız ve toplamda ne kadar uyanık kaldığınız
- Sabah son kez uyandığınız saat
- Yataktan çıktığınız saat
- Uykunuzu nasıl bulduğunuz: çok kötüden çok rahata doğru beş basamaklı bir puan
Beslenme takibi için akşamdan dört kısa not daha ekleriz:
- Son öğünün saati ve ağır mı hafif mi olduğu
- Son çay, kahve ya da kolalı içeceğin saati
- Alkol alıp almadığınız
- Gündüz uykusu ve o günkü hareket: yürüyüş, egzersiz
Bir defter sayfasına çizilmiş basit bir tablo yeterlidir. Kilo, bel ve adım gibi öbür ölçülerle birlikte izlemek isterseniz ölçüm takip çizelgesindeki uyku sütununu kullanabilirsiniz.
Uyku günlüğü kaç gün tutulmalı?
Biz en az iki hafta öneriyoruz. Böylece kayıt hem hafta içini hem iki hafta sonunu kapsar; tek bir kötü gece tabloyu bozmaz. Günlüğü geceleyin değil sabah doldurun. Gece saate bakıp uyanıklığı dakikasıyla yazmaya çalışmak uykuyu daha da kaçırabilir; yaklaşık süre yeterlidir.
Bir günü atlarsanız geriye dönük doldurmayın, boş bırakın. Eksik gün, uydurulmuş günden daha az yanıltır.
Günlük ne kadar doğru ölçer, akıllı saat varken gerekli mi?
Günlük uykuyu ölçmez; sizin algınızı kaydeder. Bu ikisi aynı şey değildir. 80 yetişkinin yedi gün boyunca hem günlük tuttuğu hem de cihazlarla izlendiği bir çalışmada, günlükteki toplam uyku süresi beyin dalgası ölçümüne göre ortalama 40 dakika, bilekten hareket ölçen cihaza göre 31 dakika daha uzun çıktı. Buna karşılık uykunun gecenin hangi saatlerine denk geldiği günlükte oldukça doğru kaydedilmişti.
Bundan iki sonuç çıkarıyoruz. Birincisi, günlükteki süreyi dakikası dakikasına doğru saymayız; gidişe ve saatlerin düzenine bakarız. İkincisi, günlüğün asıl gücü cihazın bilmediği şeyleri yazmasıdır: akşam ne yediğiniz, kahveyi kaçta içtiğiniz, sabah nasıl hissettiğiniz. Akıllı saatiniz varsa ikisini birlikte kullanabilirsiniz; cihaz verisini nasıl okuduğumuzu giyilebilir cihazlar sayfasında anlattık.
Diyetisyen uyku günlüğünü takipte nasıl kullanır?
Uyku sorununa ad koymak ve çözüm önermek hekimin işidir. Biz günlüğü yemek kaydınızın yanına koyar, ikisi arasındaki örüntüye bakarız:
- Akşam yemeği geç ve ağır olan gecelerde dalma süresi uzuyor mu?
- Öğleden sonraki kahve ya da demli çay kötü gecelerle eşleşiyor mu?
- Kısa uyunan gecelerin ertesi günü atıştırma ve tatlı isteği artıyor mu?
- Yatış ve kalkış saatleri hafta sonu ne kadar kayıyor?
Uyku ile yeme arasındaki bağ araştırmalarda da görülmüştür. Geceleri 6,5 saatten az uyuyan, fazla kilolu 80 genç yetişkinle yapılan bir çalışmada, uyku düzeni üzerine kişiye özel bir görüşme yapılan grup, karşılaştırma grubuna göre gecede yaklaşık 1,2 saat daha uzun uyudu. Bu grubun günlük enerji alımı, herhangi bir diyet önerilmediği halde, karşılaştırma grubuna göre ortalama 270 kalori azaldı. Çalışma genç yetişkinlerle yapıldı; her yaşta aynı sonucun alınacağı söylenemez.
Ne kadar uyumanız gerektiği konusunda bir uzman kurulu, uyku sorunu olmayan sağlıklı yetişkinler için 7–9, ileri yaştakiler için 7–8 saati uygun buluyor; aynı kurul gereksinimin kişiden kişiye değiştiğini de belirtiyor. Ayrıntısını kaç saat uyumalı yazısında ele aldık.
Örnek: 56 yaşında bir danışanımızın iki haftalık günlüğünde, saat beşten sonra kahve içtiği dört gecede dalma süresinin yarım saati aştığını, öbür gecelerde on beş dakika dolayında kaldığını görelim. İlk adım uyku için bir takviye önermek olmaz. Son kahveyi öğle yemeğinin ardına çeker, akşam yemeğini bir saat öne alır, iki hafta daha kayıt tutmasını isteriz. Değişmezse konuyu hekimine götürmesini öneririz. Programın içeriği uyku ve stres programı sayfasında, konunun yaşla ilgisi uyku sayfasında.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Günlük tutmak hekime gitmeyi geciktirmemelidir. Şu durumlarda günlüğünüzü de yanınıza alarak hekiminize başvurun:
- Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi ya da boğulur gibi uyanma
- Gündüz, özellikle araç kullanırken ya da otururken uyuklama
- Haftalardır süren ve gündüzünüzü etkileyen uykusuzluk
- Bacaklarda geceleri huzursuzluk, karıncalanma ya da istemsiz hareketler
- Uykusuzluğa eşlik eden yoğun kaygı, mutsuzluk ya da isteksizlik
Uyku ilacı ya da başka bir ilaç kullanıyorsanız kendi kararınızla bırakmayın, dozunu değiştirmeyin. Gece göğüs ağrısı, çarpıntıyla birlikte nefes darlığı ya da bayılma olursa 112'yi arayın.
Uyku kaydının yanına yemek kaydı da ekleyecekseniz yemek günlüğü nasıl tutulur yazısına bakın.
Günlüğe akşam yemeği saatini de eklemeyi düşünüyorsanız akşam yemeği saati uykuyu etkiler mi yazısına bakın.
Günlükte horlama ya da gece nefes durması dikkatinizi çektiyse önce hekiminize başvurun; beslenme tarafını uyku apnesi şüphesinde kilo ve beslenme yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
Uyku günlüğü tutmaya başladım, saate bakınca daha kötü uyuyorum. Bırakmalı mıyım?
Gece saate bakmayı bırakın, günlüğü bırakmayın. Kayıt için dakikası dakikasına doğruluk gerekmez; sabah kalkınca yaklaşık süreleri yazmanız yeterlidir. Saati göremeyeceğiniz bir yere koyabilirsiniz. Buna karşın günlük kaygınızı artırıyorsa ara verin ve durumu hekiminize ya da diyetisyeninize anlatın; kayıt size yardımcı olmak içindir.
Akıllı saatim uykumu zaten ölçüyor. Ayrıca günlük tutmama gerek var mı?
Saat yatış, kalkış ve hareketi kaydeder; akşam ne yediğinizi, son kahvenin saatini ve sabah nasıl hissettiğinizi bilmez. Takipte bize gereken bağlantı tam da bu notlardadır. Cihazınız varsa süreleri oradan alabilir, günlüğe yalnızca akşam notlarını ve sabahki puanınızı yazabilirsiniz. İkisi birlikte daha kullanışlı bir tablo verir.
Günlüğümde her gece altı saat uyuduğum görünüyor. Bu az mı?
Uzman önerileri yetişkinler için yedi ile dokuz saati uygun buluyor, ama gereksinim kişiye göre değişir. Sayıdan çok gündüz nasıl olduğunuza bakın: dinlenmiş kalkıyor, gün içinde uyuklamıyorsanız tablo farklı okunur. Yorgunluk, dalgınlık ya da uyuklama varsa günlüğünüzü hekiminize gösterin. Biz öğün ve kafein düzeninizi gözden geçiririz.
Vardiyalı çalışıyorum, uyku saatlerim sürekli değişiyor. Günlüğü nasıl tutmalıyım?
Aynı soruları yanıtlayın, yalnızca "gece" yerine "ana uyku" diye düşünün ve her kaydın yanına vardiya türünü yazın. Gündüz uyuduğunuz günleri de ekleyin. Dört haftalık bir kayıt, vardiya döngüsünün tamamını görmemizi sağlar. Öğünleri uykuya ve vardiyaya göre yerleştirmeyi bu kayda bakarak planlarız.
Kaynaklar
- Carney CE ve ark. The consensus sleep diary: standardizing prospective sleep self-monitoring. Sleep. 2012. (yeni sekmede açılır) — ortak uyku günlüğü biçimi
- Dietch JR ve ark. Evaluation of the Consensus Sleep Diary in a community sample: comparison with single-channel electroencephalography, actigraphy, and retrospective questionnaire. J Clin Sleep Med. 2021. (yeni sekmede açılır) — günlük ile cihaz ölçümlerinin karşılaştırılması
- Tasali E ve ark. Effect of Sleep Extension on Objectively Assessed Energy Intake Among Adults With Overweight in Real-life Settings: A Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2022. (yeni sekmede açılır) — uyku süresinin uzaması ve enerji alımı
- Hirshkowitz M ve ark. National Sleep Foundation's sleep time duration recommendations: methodology and results summary. Sleep Health. 2015. (yeni sekmede açılır) — yaşa göre uyku süresi önerileri
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Uyku Apnesi Şüphesinde Kilo ve Beslenme: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?
Uyku apnesinden şüpheleniyorsanız ilk adres hekimdir; horlama, gece nefes durması ve gündüz uyuklama varsa tanı için uyku testi gerekip gerekmediğine...
-
Akşam Yemeği Saati Uykuyu Etkiler mi?
Akşam yemeğinin saati uykuyu etkileyebilir, ama ne kadar etkilediği iyi bilinmiyor. Yatmadan hemen önce yenen büyük ve yağlı bir öğün bazı kişilerde m...
-
Kaç Saat Uyumalı? Uyku Süresi ve Sağlıklı Yaşlanma
Yetişkinler için önerilen uyku süresi gecede 7–9 saattir; 65 yaş üstünde çoğu kişi için 7–8 saat yeterlidir. Süre kadar düzen de önemlidir: her gün be...