Uyku Apnesi Şüphesinde Kilo ve Beslenme: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?

Uyku apnesi nedir, hangi belirtiler şüphe uyandırır?

Tıkayıcı uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolunun tekrar tekrar daralması ya da kapanmasıdır. Nefes kısa süreliğine azalır ya da durur, beyin kişiyi farkında olmadan hafifçe uyandırır. Gece boyunca bu döngü defalarca yaşanabilir. Çoğu kişi bunu kendisi fark etmez; çoğu zaman eşi, çocuğu ya da oda arkadaşı söyler.

Hekime anlatılması gereken işaretler şunlardır:

• Yüksek sesli, düzenli horlama
• Uyurken nefesin durduğunun ya da boğulur gibi uyanmanın başkası tarafından görülmesi
• Yeterli saat yattığınız halde sabah dinlenmemiş kalkmak
• Gündüz televizyon karşısında, toplantıda ya da direksiyonda uyuklamak
• Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu, gece sık idrara kalkmak

Bu belirtiler başka sebeplerle de görülebilir. Apne olup olmadığını ve ne kadar ağır olduğunu uyku testi gösterir; testi isteyip sonucu yorumlayan hekimdir.

Kilo ile uyku apnesi arasında nasıl bir bağ var?

Amerikan Göğüs Derneği'nin (ATS) 2018 rehberi^{[1] (yeni sekmede açılır)}, fazla kiloyu apnenin şiddetini artıran ve değiştirilebilen yaygın bir risk etkeni olarak tanımlıyor. Boyun ve karın çevresinde biriken yağ, solunum yolunun uykuda daha kolay daralmasına katkıda bulunabilir.

Bu bağ her iki yöne de çalışabilir. Kötü uyku iştahı, gündüz yorgunluğunu ve hareket isteğini etkiler; yorgun geçen günlerde atıştırma artabilir, yürüyüş aksayabilir. Bu yüzden takipte kiloya tek başına değil, uyku ve gün içi düzenle birlikte bakarız.

Kilo vermek apneyi azaltır mı? Çalışmalar ne buldu?

Bu konuda iki deneyi örnek olarak verebiliriz:

• Sleep AHEAD: Tip 2 diyabeti ve uyku apnesi olan, ortalama 61 yaşında 264 kişi bir yıl izlendi. Yoğun yaşam düzeni programındaki grupta, yalnız diyabet eğitimi alan gruba göre kilo daha çok azaldı; uykunun her saatinde görülen solunum duraklaması sayısı da belirgin biçimde düştü. En çok kilo verenlerde düşüş en büyüktü.
• Finlandiya'dan bir deney: Fazla kilolu ve hafif apnesi olan 72 kişide, sıkı denetimli çok düşük kalorili diyet ve yaşam düzeni danışmanlığı, olağan önerilere göre apne ölçümünü daha fazla düşürdü. Apnedeki değişim kilo ve bel çevresindeki değişimle yakından ilişkiliydi.

Bu sonuçlar size verilmiş bir söz değildir. Bu deneyler belirli gruplarda yapıldı; herkes aynı ölçüde etkilenmez ve bazı kişilerde apne kilo verse de sürer. Çok düşük kalorili diyetler hekim gözetiminde uygulanan bir yöntemdir; kendi başınıza denemeyin.

Tedavi planında beslenmenin yeri nedir?

ATS rehberi, fazla kilolu apne hastaları için üç parçalı bir yaşam düzeni programını güçlü biçimde öneriyor: enerjisi azaltılmış bir beslenme düzeni, hareketin artırılması ve davranış desteği. Rehber ayrıca hekimlerin bu hastalarda kiloyu düzenli olarak izlemesini ve kilo yönetimini kişinin tercihlerine göre planlamasını istiyor.

Kilo yönetimi apnede tek başına bir çözüm sayılmaz. Hekiminiz gece kullanılan solunum cihazı (CPAP) ya da başka bir yöntem önerdiyse, beslenme bunun yerine geçmez, yanında yürür. Cihazı kilo verdikten sonra bırakmak gibi kararlar da yalnız hekiminizle verilir.

Diyetisyen görüşmesinde neler yapılır?

Hekiminiz tanıyı koyup kilo yönetimini önerdiyse ilk görüşmede şunları birlikte ele alırız:

• Uyku ve yemek kaydı: İki hafta boyunca yatış-kalkış saati, gece uyanmaları, son öğünün saati, çay ve kahve saati. Kaydın nasıl tutulacağını uyku günlüğü nasıl tutulur ve yemek günlüğü nasıl tutulur yazılarında anlattık.
• Akşam düzeni: Geç ve ağır akşam yemeği, gece atıştırması ve yatmadan önce alkol notları. Yemek saatinin uykuyla ilişkisini akşam yemeği saati uykuyu etkiler mi yazısında ele aldık.
• Ölçümler: Kilo, bel çevresi ve gerekirse vücut analizi; hepsi aynı koşulda, belli aralıklarla.
• Gündüz yorgunluğu: Uykusuz geçen günlerde hangi öğünün atlandığı, nerede atıştırıldığı.

Plan, örneğin şöyle bir gün olabilir: kahvaltıda iki yumurta, bir dilim tam buğday ekmeği, domates, salatalık; öğlen bir kase mercimek çorbası, zeytinyağlı taze fasulye ve yoğurt; akşam yatmadan en az birkaç saat önce ızgara balık ve bol salata. Porsiyonları ve saatleri sizin günlük düzeninize göre ayarlarız. Uyku tarafındaki genel yaklaşımı uyku sayfasında bulabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Uyurken nefesinizin durduğu söylendiyse ya da boğulur gibi uyanıyorsanız
• Gündüz araç kullanırken uyukluyorsanız (bu durumda araç kullanmayı hekiminizle konuşana kadar erteleyin)
• Tansiyonunuz, şekeriniz ya da kalp ritminizle ilgili bir sorununuz varsa ve horlama da eşlik ediyorsa
• Apne tanınız varsa ve cihazınızla ilgili bir sorun ya da yeni bir yakınma başladıysa

Kimin neye baktığını kim neye bakar sayfasında tablo olarak verdik.

Sık sorulan sorular

Eşim çok horladığımı ve arada nefesimin durduğunu söylüyor. Önce diyetisyene mi gitmeliyim?

Hayır, önce hekiminize başvurun. Horlama ve nefes durması uyku apnesinin işareti olabilir; uyku testi gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Tanı konduktan sonra hekiminiz kilo yönetimini önerirse beslenme danışmanlığı devreye girer. Eşinizin gözlemlerini ve kaç gecedir sürdüğünü not edip görüşmeye götürmeniz hekime de yardımcı olur.

58 yaşındayım, apne cihazı kullanıyorum. Kilo verirsem cihazı bırakabilir miyim?

Bu kararı yalnız hekiminiz verebilir. Kilo kaybı bazı kişilerde apneyi hafifletebilir, ama herkeste aynı ölçüde olmaz. Cihazı kendi başınıza bırakmayın ya da kullanım süresini azaltmayın. Kilo değiştikçe hekiminiz uyku testini yineleyebilir ve cihazın ayarına ya da gerekliliğine sonuca göre karar verir.

Uykum bölündüğü günlerde gün boyu tatlı istiyorum. Bu apneyle ilgili olabilir mi?

Olabilir, ama tek sebep o olmayabilir. Kötü geçen gecelerden sonra iştah ve atıştırma isteği artabilir. Bunu birkaç haftalık uyku ve yemek kaydında görmek mümkündür. Kaydı birlikte inceleyip o günler için daha doyurucu bir kahvaltı ve ara öğün planlarız; uykunun neden bölündüğünü ise hekiminiz değerlendirir.

Apne için özel bir diyet ya da yiyecek var mı?

Apneyi gideren bir yiyecek ya da özel bir diyet bilinmiyor. Rehberlerin önerdiği, fazla kilosu olanlar için enerjisi azaltılmış, dengeli bir beslenme düzeni, hareketin artırılması ve davranış desteğinin birlikte yürütülmesidir. Plan kişiye göre hazırlanır; tansiyon, şeker ya da böbrek sorunu varsa hekiminizin önerileri dikkate alınır.

Kaynaklar

1. Hudgel DW ve ark. The Role of Weight Management in the Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea. An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline. Am J Respir Crit Care Med. 2018. (yeni sekmede açılır)
2. Foster GD ve ark. A randomized study on the effect of weight loss on obstructive sleep apnea among obese patients with type 2 diabetes: the Sleep AHEAD study. Arch Intern Med. 2009. (yeni sekmede açılır)
3. Tuomilehto HP ve ark. Lifestyle intervention with weight reduction: first-line treatment in mild obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med. 2009. (yeni sekmede açılır)
4. Carney CE ve ark. The consensus sleep diary: standardizing prospective sleep self-monitoring. Sleep. 2012. (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma