Sarkopenik Obezite Nedir? Kas Kaybı ve Yağ Artışı

Ölçümler 6 dk okuma

Kas Kaybı ve Yağ Artışı Birlikte: Sarkopenik Obezite Nedir?

Kısa cevap

Sarkopenik obezite, vücutta fazla yağ ile azalmış kas kütlesi ve kas gücünün aynı anda bulunmasıdır. Tartı normal ya da biraz yüksek görünürken kas zayıflamış olabilir. Tanıyı hekim ölçümlere dayanarak koyar. Beslenme danışmanlığında kas gücünü, bel çevresini, vücut analizini ve proteinin öğünlere dağılımını düzenli olarak izleriz.

Sarkopenik obezite tam olarak ne demek?

İki kavramın birleşimidir. Sarkopeni, yaşla ya da hareketsizlikle kas kütlesinin ve gücünün azalmasıdır. Obezite ise vücutta yağın fazla birikmesidir. Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği (ESPEN) ile Avrupa Obezite Çalışma Derneği'nin (EASO) 2022'de yayımladığı uzlaşı metni^{[1] (yeni sekmede açılır)}, sarkopenik obeziteyi "fazla yağ dokusu ile düşük kas kütlesi ve işlevinin birlikte bulunması" olarak tanımlıyor.

Uzlaşı metnine göre bu durum hareketsiz yaşamla, yağ dokusundaki değişikliklerle, eşlik eden hastalıklarla ve yaşlanma sürecinde ortaya çıkabiliyor. Metin, tanım ve ölçütler konusunda uzun süre ortak bir dil olmadığını, bu yüzden ne kadar yaygın olduğunun da net bilinmediğini açıkça söylüyor.

Kilom normal görünüyor. Yine de kas kaybım olabilir mi?

Olabilir. Tartı yalnız toplam ağırlığı gösterir; o ağırlığın ne kadarının kas, ne kadarının yağ olduğunu söylemez. 50'li ve 60'lı yaşlarda kilosu yıllardır aynı kalan biri, aynı kiloda daha az kas ve daha çok yağ taşıyor olabilir.

Gündelik hayatta şu işaretler dikkat çekebilir:

Pazar poşetlerini taşımak, kavanoz açmak eskisinden zor
Sandalyeden kalkarken kollardan destek alma ihtiyacı
Merdiven çıkarken çabuk yorulmak
Kilo aynı kalırken bel çevresinin artması, kol ve bacakların incelmesi

Bu işaretler tek başına tanı demek değildir. Ama hekiminize ve diyetisyeninize anlatmaya değer.

Sarkopenik obezite nasıl anlaşılır?

ESPEN ve EASO uzlaşısı iki aşamalı bir yol öneriyor. Önce tarama yapılır: vücut kitle indeksi ya da bel çevresi yüksek olan ve kas kaybına işaret eden risk etkeni, yakınma ya da anket sonucu bulunan kişiler belirlenir. Ardından tanı aşamasında önce kas işlevi (örneğin kas gücü) değerlendirilir, sonra vücut bileşimi ölçülür. Fazla yağ ve düşük kas kütlesinin birlikte gösterilmesi tanıyı doğrular.

Uzlaşı metni ayrıca, bu duruma bağlı bir sağlık sorunu olup olmamasına göre iki evre tanımlıyor. Bu değerlendirmeyi ve evrelemeyi hekim yapar. Yaşlılarda kas kaybını tanımlayan Avrupa çalışma grubunun 2019 uzlaşısı da (EWGSOP2)^{[2] (yeni sekmede açılır)} düşük kas gücünü temel özellik olarak öne çıkarıyor.

Beslenme danışmanlığında ne izlenir?

Hekiminiz değerlendirmeyi yaptıktan ya da kas tarafına dikkat etmenizi önerdikten sonra takipte şunlara bakarız:

Kas gücü: El kavrama gücü ve sandalyeden kalkma gibi basit ölçüler, aynı koşulda ve belli aralıklarla. Ayrıntısı kavrama gücü neden önemli yazısında.
Vücut bileşimi: Vücut analizi cihazıyla yağ ve yağsız kütlenin yönü. Tek ölçüm değil, aylar içindeki gidiş önemlidir. Cihazın neyi gösterip neyi göstermediğini kas kütlesi ölçümü ne gösterir yazısında anlattık.
Bel çevresi: Kilo değişmese de bel artıyorsa bunu not ederiz.
Protein dağılımı: Günün proteininin tek öğünde mi toplandığı, yoksa öğünlere yayılıp yayılmadığı.
Hareket kaydı: Haftada kaç gün kas çalıştıran hareket yapıldığı; programı egzersiz uzmanı ya da fizyoterapist kurar.

Kilo vermek kası da götürür mü?

Götürebilir; bu yüzden sarkopenik obezitede kilo verme ayrı bir dikkat ister. Kilo verirken kas kaybını ele alan bir derleme, diyetle kilo verirken kas kütlesinin de azaldığını, yeterli (ama aşırı olmayan) proteinin ve özellikle direnç egzersizinin kası korumaya yardımcı olduğunu özetliyor.

Obez 160 yaşlıyla yapılan bir deneyde, kilo yönetimi programına eklenen egzersizin türü karşılaştırıldı. Altı ayın sonunda yalnız dayanıklılık (aerobik) egzersizi yapan grupta yağsız kütle daha çok azaldı; direnç egzersizi ya da iki türün birlikte yapıldığı gruplarda bu kayıp daha sınırlı kaldı. Fiziksel performans puanı en çok iki türün birlikte yapıldığı grupta arttı. Bu sonuçlar o çalışmanın katılımcılarına aittir; size söz değildir.

Kilo verme kararı ve hedefi hekiminizle birlikte belirlenir. Biz sofrayı kas gücünüzü izleyerek kurarız; kendi başınıza kaloriyi çok düşürmeyin. Kilo verirken kasın nasıl izlendiğini kilo verirken kas kaybı takibi yazısında ayrıca anlattık.

Sofrada neye dikkat edilir?

ESPEN uzman grubu sağlıklı yaşlılar için günde kilogram başına en az 1,0–1,2 gram protein öneriyor; böbrek hastalığı olanlar için bu miktar hekimle konuşulmadan artırılmaz. Örnek bir gün şöyle olabilir:

Kahvaltı: İki yumurta ya da bir kibrit kutusu beyaz peynir, domates, salatalık, bir dilim tam buğday ekmeği
Öğlen: Bir kase kuru fasulye ya da nohut yemeği, bir kase yoğurt, salata
Ara öğün: Bir su bardağı ayran ya da kefir
Akşam: Avuç içi büyüklüğünde ızgara tavuk ya da balık, zeytinyağlı sebze yemeği

Yaş aldıkça hangi besinlerin protein sağladığını kardeş sitemizdeki yaşlılıkta protein ihtiyacı yazısında bulabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Son aylarda sebebini bilmediğiniz bir güç kaybı ya da sık düşme yaşıyorsanız
İstemeden kilo kaybediyorsanız ya da iştahınız belirgin azaldıysa
Kas ağrısı, kramp ya da halsizlik yeni başladıysa ve geçmiyorsa
Böbrek, karaciğer ya da kalp hastalığınız varken beslenmenizi değiştirmeyi düşünüyorsanız

65 yaşından sonra kilo verme kararının nasıl verildiğini 65 yaşından sonra kilo vermek doğru mu yazısında ele aldık.

Protez ameliyatı planlanıyorsa kas ve kilonun nasıl takip edildiğini protez ameliyatı beslenme takibi yazısında okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

62 yaşındayım, kilom 10 yıldır aynı ama kollarım inceldi, göbeğim büyüdü. Sarkopenik obezite olabilir mi?

Olabilir, ama bunu ancak ölçümle anlayabiliriz; görünüşe bakarak karar verilmez. Kilonun aynı kalıp bel çevresinin artması, kas azalırken yağın arttığını düşündürebilir. Önce hekiminizle konuşun; kas gücü ve vücut bileşimi ölçülerek değerlendirilir. Tanıyı hekim koyar; beslenme tarafında proteini ve öğün düzenini birlikte gözden geçiririz.

Vücut analizi cihazı kas kütlemi düşük gösterdi. Bu tanı demek mi?

Hayır. Vücut analizi cihazı tahmin yapar; sonuç su dengesi, son yemek ve ölçüm saatine göre değişebilir. Uzlaşı metinleri tanıda önce kas gücünün değerlendirilmesini, sonra vücut bileşiminin ölçülmesini öneriyor. Tek bir sonuca bakarak karar verilmez; sonucu hekiminize götürün, takipte aynı koşulda yinelenen ölçümlerin yönüne bakarız.

Kas kaybetmemek için protein tozu kullanmalı mıyım?

Çoğu kişi ihtiyacını sofradan karşılayabilir: yumurta, yoğurt, peynir, baklagil, balık ve et. Takviyeye ihtiyaç olup olmadığına birkaç günlük öğün kaydınıza bakarak birlikte karar veririz. Böbrek hastalığınız varsa ya da ilaç kullanıyorsanız proteini artırmadan ya da bir takviyeye başlamadan önce mutlaka hekiminize sorun.

Bu yaşta kilo vermem gerekiyor mu, yoksa kası korumak mı önemli?

İkisi birbirini dışlamaz, ama sıralama kişiye göre değişir. Kilonun hangi sağlık sorununuzu etkilediğini hekiminiz değerlendirir. Kilo verme kararı verilirse plan, kas gücünü izleyerek ve hareketle birlikte kurulur. Hızlı ve katı diyetler kas kaybını artırabilir; bu yüzden yavaş ve kayıtla izlenen bir yol seçeriz.

Kaynaklar

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

İlgili yazılar

D Vitamini ya da B12 Düşük Çıktı: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?
D vitamini ya da B12 düşük çıktıysa önce sonucu isteyen hekiminizle konuşun: neden ölçüldü, ne kadar düşük, takviye gerekiyor mu ve ne zaman yeniden b...
Diyetisyene Giderken Hangi Tahlil Sonuçlarını Yanınıza Almalısınız?
Diyetisyene giderken hekiminizin son altı-on iki ay içinde istediği tahlillerin çıktısını, hekimin bu sonuçlar için yazdığı notu, kullandığınız ilaçla...
Kilo Verirken Kas Kaybı Olup Olmadığı Nasıl Takip Edilir?
Kilo verirken kas kaybını tek bir ölçümle değil, birkaç işaretin birlikte gidişiyle izleriz: tartıdaki düşüşün hızı, bel çevresi, vücut analizindeki y...