Yaşlı Anne Babanız İçin Diyetisyen Desteği Nasıl Alınır?

Beslenme 6 dk okuma

Kısa cevap

Yaşlı anne babanız için diyetisyen desteği almak üç adımda ilerler: önce hekimi iştahsızlık ya da kilo kaybı gibi değişiklikler konusunda bilgilendirirsiniz, sonra ilaç listesi ve birkaç günlük yemek notuyla görüşmeye gelirsiniz, ardından plan ailenin günlük düzenine göre kurulur. Kararlara anne babanız da katılır; hastalıkla ilgili kararlar hekimindir.

Hangi durumda bir yakınınız için destek aramalısınız?

Çoğu zaman ilk fark eden aile olur. Hafta sonu ziyaretinde buzdolabının boş kalması, bir önceki haftadan kalan yemeğin dokunulmadan durması ya da kemerin bir delik daha sıkılması gibi küçük işaretlerdir bunlar. Şu durumlardan biri varsa bir görüşme düşünmeye değer:

Öğün atlıyor, tabağın yarısını bırakıyor ya da "aç değilim" demeye başladı
Son aylarda giysileri bollaştı
Diş, protez ya da çiğneme sorunu yüzünden et, salata gibi yiyecekleri bıraktı
Eşini kaybettikten sonra ya da tek başına kaldıktan sonra yemek yapmayı bıraktı
Hekimi şeker, tansiyon ya da böbrek için beslenme düzenlemesi istedi ve evde uygulanamıyor

Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) yaşlılarda beslenme rehberi, yaşlıların yetersiz beslenme açısından düzenli olarak taranmasını öneriyor. Kendi kendine fark edilmesi zor olduğu için ailenin gözlemi bu taramada değerlidir.

Önce hekime mi, diyetisyene mi gitmeli?

İstemeden kilo kaybı, yutma güçlüğü, yeni başlayan unutkanlık ya da sık düşme varsa önce hekim. Bunların arkasında araştırılması gereken bir sağlık sorunu olabilir; tahlil istemek ve sonucu yorumlamak hekimin işidir. Hekim değerlendirdikten sonra beslenme tarafında biz devreye gireriz. Kimin neye baktığını kim neye bakar sayfasında tablo olarak verdik.

Belirgin bir yakınma yoksa, yalnızca "annem az yiyor, nasıl destek olabiliriz?" sorusuyla doğrudan görüşmeye gelebilirsiniz. Görüşmede hekime gitmeyi gerektiren bir işaret görürsek bunu size açıkça söyleriz.

Görüşmeye kim gelir, anne babanızın onayı neden önemli?

Görüşmenin merkezinde anne ya da babanızın kendisi vardır. Bir yakının eşlik etmesi çok yardımcı olur; özellikle ilaçları, alışveriş ve yemek düzenini kim üstleniyorsa onun bulunması iyi olur. Ama planı uygulayacak olan kişi masada değilse plan kâğıtta kalır.

Bu yüzden önce anne babanızla konuşun: neden gitmek istediğinizi, neyi kolaylaştırmak istediğinizi anlatın. "Kilo vermen lazım" ya da "yemiyorsun" gibi suçlayan cümleler yerine "bu aralar yemek yapmak zor geliyor mu?" diye sormak çoğu zaman kapıyı açar. Görüşmeye yüz yüze gelmek zorsa ilk ölçümleri ofiste, takibi online sürdürmek mümkündür; karşılaştırmasını online diyetisyen mi, yüz yüze görüşme mi yazısında yaptık.

İlk görüşmeye ne getirmelisiniz?

İlaç listesi: Kullanılan tüm ilaçlar ve saatleri. İlaçları değerlendirmek hekimin, ilaç-besin etkileşimini anlatmak eczacının işidir; biz öğün saatlerini hekimin talimatına göre düzenleriz.
Hekimin notları: Hekimin beslenmeyle ilgili verdiği yazılı öneri ya da kısıtlama (tuz, sıvı, protein gibi).
Üç günlük yemek notu: Ne yendi, ne kadar, saat kaçta. Bir hafta içi ve bir hafta sonu günü olursa iyi olur. Nasıl tutulacağını yemek günlüğü nasıl tutulur yazısında anlattık.
Kilo geçmişi: Son birkaç aydaki kilo ya da "eskiden şu kiloydu" bilgisi.
Günlük düzen: Yemeği kim yapıyor, alışverişi kim yapıyor, gün içinde ne kadar yalnız kalıyor.

Hekime ve bize sorabileceğiniz soruları yazdırılabilir biçimde check-up sonrası sorular sayfasında topladık.

Görüşmede neye bakılır?

İlk görüşmede kilo, boy ve uygunsa baldır çevresi gibi basit ölçüler alınır. Yaşlılarda kullanılan kısa tarama formlarından biri olan Mini Nutritional Assessment kısa formu, altı sorudan oluşur ve risk olup olmadığını kısa sürede gösterir; tanı koymaz. Yetersiz beslenme tanısı gerekiyorsa bu değerlendirme hekimle birlikte yürütülür.

Ardından sofraya bakarız. PROT-AGE çalışma grubu 65 yaş üstü için günde kilogram başına en az 1,0–1,2 gram protein öneriyor; ağır böbrek hastalığı olup diyalize girmeyenler bunun dışında tutuluyor. Böbrek değerleri sınırda olan biri için proteini artırmadan önce hekime sorarız.

Plan evde nasıl uygulanır?

Plan, anne babanızın sevdiği yemeklerden ve evdeki gerçek düzenden kurulur. İştahı az olan biri için birkaç örnek:

Üç büyük öğün yerine beş küçük öğün: sabah yumurta ve peynir, öğle öncesi sütlü bir ara öğün, öğlen mercimek çorbası ve yoğurt, ikindi meyve, akşam kıymalı sebze yemeği
Çiğneme güçlüğünde et yerine köfte, kıyma, balık; çiğ sebze yerine pişmiş sebze ve çorba
Yalnız yaşayan biri için hafta başında birlikte hazırlanıp saklama kaplarına bölünen yemekler
Su, ayran, çorba gibi sıvıların gün içine yayılması; susama hissi yaşla azalabilir

İştahsızlıkta hangi yiyeceklerin işe yarayabileceğini kardeş sitemizdeki yaşlılarda iştahsızlık yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz. Diyetisyenin bu yaşta neye baktığını 60 yaşından sonra diyetisyene gitmek gerekir mi yazısında anlattık.

Ne zaman önce hekime başvurmalı?

Birkaç ay içinde fark edilir hale gelen, sebebi bilinmeyen kilo kaybı
Yutarken öksürme, boğulma hissi ya da yemeğin takılması
Birkaç gündür neredeyse hiç yememek ya da içmemek, idrarın azalması
Yeni başlayan kafa karışıklığı, sık düşme, geçmeyen halsizlik
Yeni bir ilaca başladıktan sonra iştahın belirgin azalması

Görüşmeye hangi tahlil çıktılarını ve belgeleri getireceğinizi diyetisyene giderken hangi tahlil sonuçlarını yanınıza almalısınız yazısında liste olarak verdik.

Yakınınız çok ilaç kullanıyorsa listeyi nasıl hazırlayacağınızı diyetisyene ilaç listesi yazısında anlattık.

Yakınınız çiğnemekte zorlanıyorsa takibin nasıl yapıldığını çiğneme zorluğunda beslenme takibi yazısında okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Annem 81 yaşında, son aylarda çok az yiyor ama diyetisyene gitmek istemiyor. Ne yapabiliriz?

Önce zorlamadan nedenini konuşun: çiğneme mi zor, tek başına yemek mi canını sıkıyor, yemek yapmak mı yoruyor? Az yeme birkaç aydır sürüyorsa onu hekimine götürmek ilk adımdır. Görüşmeyi "diyet" değil "yemekleri kolaylaştırmak" diye anlatmak yardımcı olabilir. İsterse ilk görüşmeye siz de eşlik edebilirsiniz.

Babam başka şehirde yaşıyor. Uzaktan diyetisyen desteği alabilir miyiz?

Evet, takip online sürdürülebilir; ilk ölçümler için bir kez ofise gelinmesi tercih edilir, gelinemiyorsa nasıl ilerleneceğini birlikte konuşuruz. Görüntülü görüşmede babanızın yanında evdeki bir yakınınızın bulunması işi kolaylaştırır. Tartı ve mezura gibi basit ölçümleri evde aynı koşulda alıp not edebilirsiniz. Babanızın sağlık sorunları için ise bulunduğu şehirdeki hekimiyle bağlantıyı sürdürmesi gerekir.

Babamın şekeri ve böbrek değerleri yüksek. Diyetisyen bunları göz önüne alır mı?

Alır, ama hekiminizin önerileri doğrultusunda. Tahlil sonuçlarını yorumlamak, böbrek ya da şeker için kısıtlama kararı vermek hekimin işidir. Hekim tuz, protein ya da sıvı için bir öneri verdiyse onu yazılı olarak görüşmeye getirin; sofrayı bu öneriye ve babanızın alışkanlıklarına göre birlikte düzenleriz.

Annemle aynı evde yaşıyoruz. Ailenin geri kalanı için ayrı yemek mi yapmalıyım?

Çoğu zaman gerekmez. Ailenin yediği yemek küçük değişikliklerle annenizin ihtiyacına uyarlanabilir: onun tabağına ek yoğurt ya da yumurta, daha yumuşak pişmiş sebze, daha az tuz. Hekimin özel bir kısıtlaması varsa onu birlikte ele alırız; amaç ailenin aynı sofrada, aynı yemekten yiyebilmesidir.

Kaynaklar

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

İlgili yazılar

Yaz Aylarında Beslenme Takibi: Sıcakta Öğün, Sıvı ve Kilo Kaydı
Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir....
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...