60 Yaşından Sonra Diyetisyene Gitmek Gerekir mi?

Beslenme 6 dk okuma

Kısa cevap

60 yaşından sonra herkesin diyetisyene gitmesi şart değildir. İştahınız azaldıysa, çiğnemede zorlanıyorsanız, gücünüz düştüyse ya da hekiminiz beslenmenizi düzenlemenizi istediyse bir görüşme işinize yarar; istemeden kilo kaybı ya da yutma güçlüğünde ilk adım hekimdir. Yetersiz beslenme ve kas kaybı tanısını hekim koyar; diyetisyen sofranızı bu duruma göre sizinle birlikte kurar.

Kimler için diyetisyen görüşmesi yararlı olur?

Yaş tek başına bir sebep değildir. 60'lı, 70'li yaşlarında, kilosu yerinde, iştahı ve gücü iyi, rahat yemek yiyen pek çok kişinin düzenli bir diyetisyen takibine ihtiyacı olmaz. Aşağıdakilerden biri size uyuyorsa ise bir görüşme düşünmeye değer:

Son aylarda istemeden kilo verdiniz; giysileriniz, kemeriniz, yüzüğünüz bollaştı (önce hekiminize görünün).
İştahınız azaldı, öğün atlıyorsunuz ya da tabağınızı bitiremiyorsunuz.
Diş, protez ya da yutma sorunu yüzünden bazı yiyecekleri bıraktınız.
Merdiven çıkmak, poşet taşımak, sandalyeden kalkmak eskisinden zor.
Tek başınıza yaşıyorsunuz ve kendinize yemek yapmak gelmiyor.
Şeker, tansiyon, kolesterol, böbrek gibi bir sorun için hekiminiz beslenme düzenlemesi istedi.
Kilo vermek istiyorsunuz ama bunu kas kaybetmeden yapmak istiyorsunuz.

Kilom normal. Yine de risk altında olabilir miyim?

Olabilirsiniz. Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) yaşlılarda beslenme rehberi, yaşlıların yetersiz beslenme açısından düzenli olarak taranmasını önerir. Bunun sebebi kilonun her şeyi göstermemesidir: kilosu normal görünen biri de az yiyor, kas kaybediyor olabilir.

Bu taramada kısa formlar kullanılır. Bunlardan biri olan Mini Nutritional Assessment kısa formu, ortalama yaşı 82 olan 2.032 kişinin verisiyle doğrulanmıştır. Form altı sorudan oluşur ve birkaç dakikada doldurulur; vücut kitle indeksi hesaplanamadığında onun yerine baldır çevresi ölçüsü kullanılabilir. Bu tür formlar risk olup olmadığını gösterir; tanı koymaz.

Yetersiz beslenme nasıl anlaşılır?

Dünyanın önde gelen klinik beslenme dernekleri, yetersiz beslenme tanısı için ortak bir yol önerdi (GLIM ölçütleri). Önce bir tarama aracıyla risk saptanır, ardından değerlendirme yapılır. Değerlendirmede iki grup ölçüte bakılır:

Bedende görülenler: istem dışı kilo kaybı, düşük vücut kitle indeksi, azalmış kas kütlesi
Sebebe dair olanlar: azalmış yemek alımı ya da emilimi, iltihap ya da hastalık yükü

Tanı için her iki gruptan en az birer ölçüt gerekir. Bu değerlendirme sağlık ekibi içinde yapılır ve tanıyı hekim koyar. Bizim payımız, evde fark ettiklerinizi ve yemek kaydınızı düzenli olarak not edip hekiminizle paylaşabileceğiniz bir tablo çıkarmaktır.

Kas gücü neden bu kadar önemseniyor?

Yaşlılarda kas kaybını tanımlayan Avrupa çalışma grubu (EWGSOP2), 2019'da güncellediği uzlaşı metninde^{[4] (yeni sekmede açılır)} düşük kas gücünü temel özellik olarak öne çıkardı. Kas miktarının ölçümü tanıyı doğrulamak için, fiziksel performans ise ağırlığı göstermek için kullanılıyor.

Pratikte bu şu demek: aynı kilodaki iki kişiden biri rahatça kalkıp yürürken öbürü zorlanabilir. Takipte bu yüzden yalnız tartıya bakmayız. El kavrama gücünün ne anlattığını kavrama gücü neden önemli yazısında, kilo verirken kasın nasıl izlendiğini kilo verirken kas kaybı takibi yazısında anlattık.

60 yaşından sonra kilo vermek doğru mu?

Herkes için aynı cevap yok. ESPEN rehberi yaşlılarda kısıtlayıcı diyetlerden kaçınılmasını öneriyor. Kilo verdirmeye yönelik bir beslenme düzeni ise yalnız kilosuna bağlı sağlık sorunu olan obez yaşlılarda, egzersizle birlikte ve kişiye göre düşünülmeli.

Bu yüzden "bu yaşta 10 kilo vermem lazım" diye gelen birine önce şu soruları sorarız: kilonuz hangi sağlık sorununuzu etkiliyor, hekiminiz ne diyor, son aylarda kas gücünüz nasıl? Kilo verme kararı hekiminizle birlikte verilir; biz sofrayı kas gücünüzü izleyerek kurarız.

Bu yaşta beslenmede neye bakarız?

Protein: PROT-AGE çalışma grubu 65 yaş üstü için günde kilogram başına en az 1,0–1,2 gram protein öneriyor. Ağır böbrek hastalığı olup diyalize girmeyenler bunun istisnasıdır; böbrek değerleriniz sınırdaysa proteini artırmadan önce hekiminize sorun.
Öğün düzeni: Az yiyen biri için üç büyük öğün yerine küçük ama sık öğünler daha kolay olabilir: kahvaltıda yumurta ve peynir, öğlen mercimek çorbası ve yoğurt, ikindi sütlü bir ara öğün, akşam etli sebze yemeği.
Kıvam: Çiğneme güçlüğü varsa et yerine köfte, kıyma ya da balık; çiğ sebze yerine pişmiş sebze ve çorba.
Sıvı: Susama hissi yaşla azalabilir; gün içine yayılmış su, ayran, çorba.

Yemek tarafını kardeş sitemizdeki yaşlılıkta protein ihtiyacı yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz. Görüşmelerin nasıl ilerlediğini sağlıklı yaşlanma için diyetisyen ne yapar yazısında anlattık.

Ne zaman önce hekime başvurmalı?

Sebebini bilmediğiniz, aylar içinde fark edilir hale gelen kilo kaybı
Yutarken öksürme, boğulma hissi, yemeğin takılması
Geçmeyen halsizlik, sık düşme ya da yeni başlayan unutkanlık
Kusma, uzun süren ishal ya da dışkıda kan
Birden fazla ilaç kullanırken iştahın belirgin azalması

Hangi durumda kime başvurulacağını kim neye bakar sayfasında tablo olarak verdik.

Görüşmeye gelmek zorsa hangi yolun size uyduğunu online diyetisyen mi, yüz yüze görüşme mi yazısında karşılaştırdık.

Bir yakınınız adına araştırıyorsanız görüşmenin nasıl ayarlandığını yaşlı anne babanız için diyetisyen desteği yazısında adım adım anlattık.

Yakın zamanda emekli olduysanız öğünleri yeni günlük düzene göre kurmayı emeklilikten sonra beslenme düzeni yazısında anlattık.

Diş protezi ya da çiğneme sorunu varsa öğünlerin nasıl düzenlendiğini çiğneme zorluğunda beslenme takibi yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

64 yaşındayım, kilom normal ve bir şikâyetim yok. Diyetisyene gitmem gerekir mi?

Gerekmeyebilir. İştahınız, gücünüz ve kilonuz yerindeyse, hekiminiz de bir beslenme düzenlemesi istemediyse düzenli takip şart değildir. Yine de beslenmenizi bir kez gözden geçirmek isterseniz tek bir görüşme yeterli olabilir. Kilo kaybı, iştahsızlık ya da güç azalması fark ederseniz o zaman yeniden düşünün.

Babam 78 yaşında; son aylarda kemeri bollaştı ama "iştahım yerinde" diyor. Ne yapmalıyız?

İstemeden kilo kaybı, kişi iştahının yerinde olduğunu söylese de önemsenmesi gereken bir işarettir. Önce babanızı hekimine götürün; sebebi araştırmak ve gerekirse tahlil istemek hekimin işidir. Hekim değerlendirdikten sonra birkaç günlük yemek kaydına bakarız; öğünleri babanızın alışkanlıklarına, çiğneme durumuna ve günlük düzenine göre yeniden düşünürüz.

Emekli olduktan sonra istemediğim halde kilo aldım. Bu yaşta diyet yapmak doğru mu?

Katı bir diyet yerine kası koruyan bir düzen daha uygun olabilir. Yaşlılar için hazırlanan beslenme rehberi, kısıtlayıcı diyetlerden kaçınılmasını ve kilo verme düşünülüyorsa bunun egzersizle birlikte yapılmasını öneriyor. Kilonun hangi sağlık sorununuzu etkilediğini önce hekiminizle konuşun; planı sonra kas gücünüzü de izleyerek birlikte kurarız.

Yedi çeşit ilaç kullanıyorum. Diyetisyen ilaçlarımı da değerlendirir mi?

Hayır. İlaçlarınızı değerlendirmek, değiştirmek ya da bırakmak hekiminizin, ilaç ile yemek arasındaki etkileşimler konusunda bilgi vermek eczacınızın işidir. Biz hekiminizin verdiği talimata göre öğün saatlerinizi düzenler, ilaç listenizi görüşmede not ederiz. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın ya da saatini değiştirmeyin; bir değişiklik gerekiyorsa önce hekiminize sorun.

Kaynaklar

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

İlgili yazılar

Yaz Aylarında Beslenme Takibi: Sıcakta Öğün, Sıvı ve Kilo Kaydı
Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir....
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...