Sağlıklı yaşlanma için diyetisyen; ölçülerinizi, öğün düzeninizi, hareketinizi ve uykunuzu birlikte ele alır, bunlara göre uygulanabilir bir beslenme planı hazırlar ve düzenli görüşmelerle planı günceller. Tanı koymaz, ilaç düzenlemez; bu kararlar hekiminizindir. Amaç ömür vaat etmek değil, kasınızı, hareketinizi ve günlük yaşamdaki bağımsızlığınızı ilerleyen yaşlarda korumanıza destek olmaktır.
Sağlıklı yaşlanmada diyetisyenin işi nedir?
Çoğu kişi diyetisyeni yalnızca kilo vermekle eşleştirir. Yaş ilerledikçe iş değişir. Kimi danışanımızın kilo vermesi değil, kilo ve kas kaybının önüne geçmeye çalışması gerekir. Kimi iştahsızdır, kimi az su içer, kimi yıllardır aynı üç yemeği yer. Diyetisyenin işi, bu tabloyu ölçüp görünür kılmak ve mutfağınıza uyan küçük değişikliklere çevirmektir.
Yaşlılarda beslenmeyi ele alan Avrupa kaynaklı bir rehber, ileri yaştaki herkesin yetersiz beslenme açısından düzenli olarak taranmasını, kısıtlayıcı diyetlerden genel olarak kaçınılmasını ve kilo verdiren diyetlerin yalnızca kiloya bağlı sağlık sorunu olan obez yaşlılarda, egzersizle birlikte düşünülmesini öneriyor. Aynı rehber, yapılacak işin kişiye göre düzenlenmesini ve ekip çalışmasının parçası olmasını vurguluyor. Biz de böyle çalışırız: önce kişiye, sonra listeye bakarız. Genel çerçeveyi sağlıklı yaşlanma sayfasında bulabilirsiniz.
İlk görüşmede neler konuşulur?
İlk görüşme, sonrakilerden uzundur ve büyük bölümü dinlemekle geçer. Şunları konuşuruz:
- Sağlık öykünüz: Hekiminizin koyduğu tanılar, kullandığınız ilaçlar ve takviyeler, geçirdiğiniz ameliyatlar.
- Son tahlilleriniz: Sonuçları yorumlayıp tanı koymayız; hekiminizin değerlendirmesini beslenme planına nasıl yansıtacağımıza bakarız.
- Bir gününüz: Kaçta kalkıyorsunuz, ilk öğün ne zaman, akşam yemeği kaçta, gece atıştırması var mı?
- Mutfak: Yemeği kim pişiriyor, alışverişi kim yapıyor, yalnız mı yiyorsunuz?
- Hareket ve uyku: Günlük yürüyüş, oturma süresi, uyku saatleri.
- Sizin hedefiniz: Torununuzu kucağınıza alabilmek, merdiveni rahat çıkmak, pazar çantasını zorlanmadan taşımak gibi somut bir istek.
Görüşmeye neyle geleceğinizi ilk görüşme sayfasında adım adım yazdık.
Hangi ölçümler alınır?
İlk görüşmede başlangıç ölçülerini kaydederiz: boy, kilo, bel çevresi, vücut analizi (yağ ve kas miktarını tahmin eden cihaz ölçümü) ve kavrama gücü (elin sıkma gücü). Uygun olan danışanlarda sandalyeden kalkma gibi basit bir güç testi de ekleriz. Bu ölçümler tanı amacı taşımaz; sonraki görüşmelerde gidişi karşılaştırmak için bir başlangıç çizgisi oluşturur. Hangi ölçümün ne anlattığını ölçüm ve takip sayfasında ayrı ayrı açıkladık.
Kan tahlili istemek hekimin işidir. Elinizde yeni bir tahlil yoksa hangi konuları hekiminize sorabileceğinizi birlikte not ederiz.
Beslenme planı nasıl hazırlanır?
Planı sıfırdan yazmayız; sizin yediklerinizin üstüne kurarız. Önce üç günlük yemek kaydınıza bakarız. Sonra en çok karşılık verecek bir iki değişikliği seçeriz. İlk haftalarda sık rastladığımız başlıklar şunlardır:
- Protein dağılımı: Yaşlılarda protein gereksinimini inceleyen bir uzman grubu, 65 yaş üstü için günde kilogram başına en az 1,0–1,2 gram protein öneriyor. Çoğu kayıtta proteinin akşama yığıldığını, kahvaltının ekmek ve çayla geçtiğini görürüz.
- Sıvı: Susama hissi yaşla azalabilir. Gün içine yayılmış su, ayran ya da çorba planın parçasıdır.
- Sebze ve baklagil sıklığı: Haftada kaç gün tencereye girdiğine bakarız.
- Öğün saati: Geç akşam yemeği ve gece atıştırması.
Örnek: 67 yaşında, yalnız yaşayan bir danışanımızın kaydında öğlenin simit ve çayla geçtiğini, akşam tek tabak makarna yenildiğini görelim. İlk hedef yeni bir liste değildir. Öğlene yoğurt ve haşlanmış yumurta ekler, haftada iki gün kuru baklagil pişirip porsiyonlayarak buzluğa koymasını öneririz. İki hafta sonra kayda yeniden bakarız.
Takip görüşmeleri nasıl ilerler?
Takip görüşmeleri daha kısadır. Her birinde aynı sırayı izleriz: ölçüler, kayıt, neyin işlediği, neyin işlemediği ve bir sonraki adım. İşlemeyen öneriyi zorlamayız; değiştiririz. Görüşme aralığını gereksinime göre belirleriz; başlangıçta daha sık, düzen oturdukça daha seyrek olur. Ayrıntısı takip görüşmeleri sayfasında.
Diyetisyen görüşmelerinin işe yarayıp yaramadığı da araştırılmıştır. Aile hekimliği gibi ilk başvuru basamağında, yalnızca diyetisyenin yürüttüğü bire bir görüşmeleri toplu olarak inceleyen bir derleme, 5.500 yetişkini kapsayan 26 çalışmayı değerlendirdi. Bunların 18'inde görüşme alan grupta beslenme, vücut ölçüleri ya da sağlık göstergeleri bakımından karşılaştırma grubuna göre anlamlı fark bulundu. Sonuçlar konuya göre değişiyordu; örneğin kolesterolü hedefleyen sekiz çalışmanın yalnızca ikisinde fark görüldü, tansiyonu hedefleyen üç çalışmanın hiçbirinde görülmedi. Yani görüşme her konuda aynı ölçüde karşılık vermez; bunu size baştan söyleriz.
Diyetisyen neyi yapmaz?
- Tanı koymaz, tahlil sonucuna bakarak hastalık adı söylemez.
- İlaç başlamaz, kesmez, dozunu değiştirmez.
- Hormon, serum ya da reçeteli ürün önermez.
- Uzun ömür ya da belirli bir sonuç sözü vermez.
Hekiminizin önerileriyle bizim planımız çelişiyorsa geçerli olan hekiminizin önerisidir. Gerektiğinde, sizin onayınızla, hekiminize iletmeniz için kısa bir not hazırlarız. Programların içeriğini sağlıklı yaşlanma programı sayfasında görebilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda diyetisyen görüşmesini beklemeden hekiminize başvurun:
- Son aylarda istemeden kilo verdiyseniz
- İştahınız belirgin biçimde azaldıysa ya da yutmakta zorlanıyorsanız
- Sık düşüyor ya da dengenizi kaybediyorsanız
- Unutkanlık, dalgınlık ya da aşırı halsizlik yeni başladıysa
Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma ya da ani güçsüzlük varsa 112'yi arayın.
Hangi konuda hekime, hangisinde diyetisyene, fizyoterapiste ya da psikoloğa başvurulduğunu kim neye bakar sayfasında tablo halinde bulabilirsiniz.
Sık seyahat ediyorsanız görüşmelerin yolda nasıl sürdüğünü seyahatte diyet takibi yazısında okuyabilirsiniz.
Kimin için görüşmenin gerçekten gerekli olduğunu 60 yaşından sonra diyetisyene gitmek gerekir mi yazısında tartıştık.
Sık sorulan sorular
62 yaşındayım, kilom normal. Yine de diyetisyene gitmem için bir neden var mı?
Kilo tek ölçü sayılmaz. Aynı kiloda kalırken kas azalıp yağ artabilir; bunu tartı göstermez. Görüşmede bel çevrenize, vücut analizinize, kavrama gücünüze ve öğünlerinizdeki protein dağılımına bakarız. Her şey yolundaysa bunu söyleriz ve bir sonraki ölçüm için uygun bir aralık öneririz. Gitmek zorunlu değildir; karar sizindir.
Kaç görüşmede sonuç alırım?
Buna bir sayı veremeyiz; kişiden kişiye değişir ve belirli bir sonuç sözü vermek doğru olmaz. Çoğu danışanımızla ilk haftalarda öğün düzeni ve sıvı gibi alışkanlıkları ele alırız. Ölçülerdeki değişim daha yavaş görünür. Her görüşmede neyin değiştiğini kayıtla ve ölçümle birlikte değerlendirir, yolunda gitmeyen öneriyi değiştiririz.
Annem 74 yaşında, az yiyor ve zayıfladı. Diyetisyene mi, hekime mi götürmeliyim?
Önce hekime. İstemeden kilo kaybı ve iştahsızlığın altında yatan bir neden olabilir; bunu hekim araştırır. Hekim değerlendirmesinden sonra diyetisyen, annenizin sevdiği yemeklerden yola çıkarak öğünleri küçük ama besleyici duruma getirmenize, sıvı alımını artırmanıza ve evdeki düzeni kolaylaştırmanıza yardım eder. Görüşmeye birlikte gelmeniz işimizi kolaylaştırır.
Görüşmeleri çevrim içi yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz. Çevrim içi görüşmede yemek kaydınızı, evde aldığınız kilo ve bel ölçülerini ve adım sayınızı birlikte değerlendiririz. Vücut analizi ve kavrama gücü gibi cihaz gerektiren ölçümler için yılda birkaç kez yüz yüze gelmeniz yararlı olur. Ayrıntıları online takip sayfasında anlattık.
Kaynaklar
- Volkert D ve ark. ESPEN guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2019. (yeni sekmede açılır) — yaşlılarda beslenme ve sıvı alımı rehberi
- Mitchell LJ ve ark. Effectiveness of Dietetic Consultations in Primary Health Care: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. J Acad Nutr Diet. 2017. (yeni sekmede açılır) — diyetisyen görüşmelerinin etkisi
- Bauer J ve ark. Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people: a position paper from the PROT-AGE Study Group. J Am Med Dir Assoc. 2013. (yeni sekmede açılır) — yaşlılarda protein önerisi
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Yaz Aylarında Beslenme Takibi: Sıcakta Öğün, Sıvı ve Kilo Kaydı
Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir....
-
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
-
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...