D vitamini ya da B12 düşük çıktıysa önce sonucu isteyen hekiminizle konuşun: neden ölçüldü, ne kadar düşük, takviye gerekiyor mu ve ne zaman yeniden bakılacak. Takviye kararı ve miktarı hekiminizindir. Diyetisyen ise beslenmenizdeki kaynakları, öğün düzeninizi ve ilaçlarınızı birlikte gözden geçirir, sonraki ölçüme kadar takibi planlar.
Sonuç kağıdında "düşük" ne anlatır?
Tahlil kağıdındaki referans aralığı laboratuvardan laboratuvara değişebilir. D vitamini için durum daha da karışıktır. ABD Koruyucu Hizmetler Görev Gücü'nün 2021 bildirgesi[1] (yeni sekmede açılır), D vitamini ihtiyacının kişiden kişiye değiştiğini, eksikliği tanımlayan tek bir kan düzeyi olmadığını ve "yeterli" düzey konusunda uzlaşı bulunmadığını yazıyor.
Bu yüzden aynı sayı bir kişide önemsiz, başka birinde dikkat gerektiren bir bulgu olabilir. Yaşınız, kemik durumunuz, ilaçlarınız ve şikayetleriniz yorumu değiştirir. Yorumu hekiminiz yapar.
Daha önce yapılmış tahlilleriniz varsa onları da saklayın. Tek bir sonuç yerine birkaç yıl içindeki gidişi görmek hem hekiminiz hem de beslenme takibi için daha anlamlıdır. Sonuçları tarih sırasıyla bir dosyada tutmak görüşmeleri kolaylaştırır.
Hekiminize hangi soruları sorabilirsiniz?
- Bu tahlil neden istendi; bir şikayet mi, rutin bir kontrol mü?
- Sonuç ne kadar düşük; acil bir durum var mı?
- Takviye kullanmam gerekiyor mu? Gerekiyorsa ne kadar süre?
- Kullandığım ilaçlardan biri bu sonucu etkiliyor olabilir mi?
- Ne zaman yeniden ölçülecek?
- Beslenme konusunda diyetisyenle çalışmam yararlı olur mu?
Check-up sonrası sorulabilecek soruların tam listesini check-up sonrası sorular sayfasında yazdırılabilir biçimde hazırladık.
D vitamini için ne biliniyor?
D vitamini kalsiyumun kullanılması ve kemik sağlığı için gereklidir. Endokrin Derneği'nin 2024 kılavuzu[2] (yeni sekmede açılır), D vitamini düzeyi ile pek çok hastalık arasında ilişki bulunduğunu ama bunun çoğunda neden-sonuç bağı kurulamadığını belirtiyor. Kılavuz, belirli bir gerekçesi olmayan sağlıklı yetişkinlerde rutin D vitamini taramasını önermiyor.
Bu, düşük sonucun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Kemik erimesi, düşme öyküsü, emilim sorunu ya da bazı ilaçlar gibi durumlarda hekiminiz farklı karar verebilir. Kemik takibini osteoporoz ve diyetisyen takibi yazısında anlattık.
B12 için ne biliniyor?
B12 vitamini kan yapımı ve sinir sistemi için gereklidir. Aile hekimlerine yönelik bir derleme, ortalama riskteki yetişkinlerde B12 taraması önermiyor; ama bazı durumlarda ölçümün yerinde olabileceğini yazıyor. Bunlar arasında mide ya da bağırsak ameliyatı geçirmiş olmak, iltihaplı bağırsak hastalığı, metforminin ya da mide asidini baskılayan ilaçların uzun süre kullanılması, katı vejetaryen ya da vegan beslenme ve 75 yaşın üstü sayılıyor.
Metformin kullananlarla yapılan uzun bir izlem çalışmasında, ilacın kullanım yılı arttıkça B12 düşüklüğü olasılığı da arttı. İlacınızı bu nedenle bırakmayın; ölçüm ve takviye kararını hekiminizle verin.
Diyetisyen bu sonuçla ne yapar?
Takviye yazmak, miktarını belirlemek ya da iğne gerekip gerekmediğine karar vermek diyetisyenin işi değildir. Bizim baktığımız şeyler şunlardır:
- Beslenme kaydı: Birkaç günlük kayıtla balık, yumurta, süt, yoğurt, peynir, et ve tavuğun haftada kaç kez sofraya geldiğine bakarız.
- Çiğneme ve iştah: Et ya da balığı çiğneyemediği için yemeyen ya da iştahı azalan kişilerde kaynaklar azalabilir. Plan buna göre yumuşak kıvamlı seçeneklerle kurulur.
- İlaç listesi: Kullandığınız ilaçları görürüz; hekiminize sormanız gereken bir nokta varsa not alırız.
- Güneş ve hareket: Gün içinde dışarı çıkma, yürüyüş ve kas güçlendirme hareketlerini planın bir parçası olarak konuşuruz.
- Sonraki ölçüm: Hekiminizin belirlediği tarihe kadar beslenme kaydını sürdürür, yeni sonucu birlikte okuruz.
Örnek bir haftada iki akşam fırında ya da ızgara balık (hamsi, sardalya, uskumru), her gün kahvaltıda yumurta ya da peynir, gün içinde bir kâse yoğurt veya bir bardak süt olabilir. Bu bir başlangıç örneğidir; böbrek, kalp, şeker ve kolesterol durumunuz ile ilaçlarınız seçimi değiştirir. Böbrek değerleriniz sınırdaysa süt ürünü ve protein miktarını hekiminizle konuşun. 50 yaş sonrası hangi besinlerin bu vitaminleri içerdiğini kardeş sitemizdeki yaşlılıkta D vitamini ve B12 rehberinde ayrıntılı anlattık.
Takip nasıl sürer?
Tahlil isteği ve yeniden ölçüm zamanı hekiminizdedir. Biz takipte kayıtları, kilo ve kas gücü ölçümlerini, iştah ve çiğneme durumunu izleriz. Hangi tahlillerin ne zaman istendiğini kan tahlilleri sayfasında, longevity takibinde konuşulan tahlilleri de longevity için hangi tahliller yazısında ele aldık.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yürürken dengesizlik.
- Belirgin halsizlik, nefes darlığı, solukluk ya da çarpıntı.
- Unutkanlıkta ya da ruh halinde yeni başlayan değişiklik.
- Kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü ya da son zamanlarda düşme.
- Kendi başınıza yüksek miktarda takviye kullanıyorsanız; bunu mutlaka hekiminize söyleyin.
Kullandığınız ilaçları görüşmeye nasıl getireceğinizi diyetisyene ilaç listesi yazısında anlattık.
Et ya da balığı çiğnemekte zorlanıyorsanız öğünlerin nasıl düzenlendiğini çiğneme zorluğunda beslenme takibi yazısında okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tahlilde D vitaminim düşük çıktı ama hiçbir şikayetim yok. Kendi kendime takviye alsam olur mu?
Önce sonucu isteyen hekiminizle konuşun. Takviyenin gerekip gerekmediği, miktarı ve süresi kişiye göre değişir; yüksek miktarlar zarar da verebilir. Hekiminiz karar verdikten sonra beslenmenizde D vitamini kaynaklarını ve dışarıda geçirdiğiniz zamanı birlikte planlayabiliriz. Kendi başınıza aldığınız ürün varsa adını ve ne kadar süredir kullandığınızı hekiminize söyleyin.
68 yaşındayım, B12'm sınırda çıktı. Daha çok et yersem düzelir mi?
Bu, düşüklüğün nedenine bağlıdır. Yaşla mide asidi azalabilir ya da kullandığınız bir ilaç emilimi etkileyebilir; bu durumlarda yalnız beslenmeyle düzelmeyebilir. Nedeni hekiminiz araştırır. Biz beslenmenizde yumurta, süt ürünleri, balık ve et sıklığına bakar, çiğneme ve iştah durumunuza göre gerçekçi bir plan kurarız. Düşüklüğün nedeni ve takviye gereği için hekiminize danışın.
Vejetaryenim ve B12'm düşük çıktı. Diyetisyen bana ne önerir?
Yumurta ve süt ürünleri yiyorsanız bunların sıklığına birlikte bakarız. Hiç hayvansal ürün yemiyorsanız B12'yi besinlerle yeterince almak zordur; takviye ya da zenginleştirilmiş ürün gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler. Beslenme düzeninizi değiştirmenizi istemeyiz; planı sizin tercihlerinize göre kurar, protein ve diğer besinlerin yeterliliğine de birlikte bakarız. Takviye konusunda hekiminize danışın.
D vitamini ve B12 yeniden ne zaman ölçülmeli?
Bunun tek bir doğru cevabı yoktur. Sonucun ne kadar düşük olduğu, takviye başlanıp başlanmadığı ve eşlik eden durumlar zamanlamayı değiştirir. Yeniden ölçüm zamanını hekiminiz belirler. Biz bu tarihi takip planınıza yazar, o zamana kadar beslenme kaydınızı sürdürüp yeni sonucu birlikte değerlendiririz. Bu arada yeni bir yakınmanız olursa hekiminize başvurun.
Kaynaklar
- US Preventive Services Task Force. Screening for vitamin D deficiency in adults: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA. 2021. (yeni sekmede açılır)
- Demay MB ve ark. Vitamin D for the prevention of disease: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024. (yeni sekmede açılır)
- Langan RC, Goodbred AJ. Vitamin B12 deficiency: recognition and management. Am Fam Physician. 2017. (yeni sekmede açılır)
- Aroda VR ve ark. Long-term metformin use and vitamin B12 deficiency in the Diabetes Prevention Program Outcomes Study. J Clin Endocrinol Metab. 2016. (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Diyetisyene Giderken Hangi Tahlil Sonuçlarını Yanınıza Almalısınız?
Diyetisyene giderken hekiminizin son altı-on iki ay içinde istediği tahlillerin çıktısını, hekimin bu sonuçlar için yazdığı notu, kullandığınız ilaçla...
-
Kas Kaybı ve Yağ Artışı Birlikte: Sarkopenik Obezite Nedir?
Sarkopenik obezite, vücutta fazla yağ ile azalmış kas kütlesi ve kas gücünün aynı anda bulunmasıdır. Tartı normal ya da biraz yüksek görünürken kas za...
-
Kilo Verirken Kas Kaybı Olup Olmadığı Nasıl Takip Edilir?
Kilo verirken kas kaybını tek bir ölçümle değil, birkaç işaretin birlikte gidişiyle izleriz: tartıdaki düşüşün hızı, bel çevresi, vücut analizindeki y...