Akşam Yemeği Saati Uykuyu Etkiler mi?

Akşam Yemeği Saati Uykuyu Etkiler mi?
Kısa cevap

Akşam yemeğinin saati uykuyu etkileyebilir, ama ne kadar etkilediği iyi bilinmiyor. Yatmadan hemen önce yenen büyük ve yağlı bir öğün bazı kişilerde mide yanması ve huzursuz bir geceyle birlikte görülür. Küçük bir deneyde geç akşam yemeği uyku yapısını değiştirmedi, ama gece kan şekerini yükseltti. Herkese uyan tek bir saat yoktur.

Araştırmalar bu konuda ne kadar şey biliyor?

Dürüst cevap: sanıldığından az. Uykunun ne yediğimizi nasıl etkilediğine dair çok çalışma var; tersine, yani yemeğin uykuyu nasıl etkilediğine bakan çalışma daha az. Beslenme ve uyku ilişkisini derleyen bir incelemede bazı beslenme düzenlerinin ve yiyeceklerin uykuyla ilişkili olabileceği görüldü, ama yazarlar bulguların ön aşamada olduğunu ve doğrulanması gerektiğini vurguluyor.

Uyku hijyeni önerilerini inceleyen başka bir derleme de benzer bir noktaya varıyor. Kafeini, alkolü, uyku saatini, gündüz uykusunu düzenlemek gibi önerilerin her biri gece uykusuyla ilişkili bulunmuş. Ancak bu önerilerin genel toplumda uykuyu doğrudan ne kadar değiştirdiği büyük ölçüde test edilmemiş.

Yani "akşam yemeği şu saatte yenirse uyku düzelir" diyen kesin bir kural yok. Elimizde olan, küçük deneyler ve gündelik deneyimdir.

Geç akşam yemeği deneyi ne buldu?

20 sağlıklı genç gönüllüyle yapılan bir çalışmada katılımcılar iki ayrı dönemde aynı akşam yemeğini bir kez saat 18.00'de, bir kez 22.00'de yedi. İki durumda da 23.00–07.00 arası uyudular ve uykuları laboratuvarda ölçüldü.

  • Geç akşam yemeği uykunun evrelerini değiştirmedi.
  • Gece boyunca kan şekeri daha yüksek, yağ yakımı daha düşüktü.
  • Stres hormonu kortizol daha yüksek ölçüldü.
  • Bu farklar, alışkanlık olarak erken yatanlarda daha belirgindi.

Bu çalışmanın katılımcıları ortalama 26 yaşındaydı ve yalnız iki geceye bakıldı. 50 yaş üstü kişilerde ya da aylar içinde ne olduğunu söylemiyor. Yine de şunu gösteriyor: yemeğin geç saate kalması uykuyu bozmasa bile gece metabolizmasını etkileyebilir.

Yatmadan önce bir şey yemek zararlı mı?

Her zaman değil. Gece yemeyi inceleyen bir derlemede olumsuz sonuçlar çoğunlukla gün içindeki yemeğin büyük kısmını gece yiyen ve büyük, karışık öğünler tüketen kişilerde görülmüş. Yaklaşık 150 kalorilik küçük, besleyici bir atıştırmalığın sağlıklı kişilerde zararlı görünmediği belirtiliyor.

Gündelik ölçüyle 150 kalori, küçük bir kâse yoğurt ya da bir bardak süt civarıdır. Aç yatınca uyuyamayan biri için böyle küçük bir şey, geç saatte kurulan bir sofradan farklıdır. Gece sık acıkıyorsanız bunu kayıtta görmek isteriz; çoğu zaman sebep gün içindeki öğünlerin düzenindedir.

Akşam yemeği saat kaçta yenmeli?

Amerikan Kalp Derneği'nin öğün saati ve sıklığı üzerine bilimsel bildirisi, düzensiz yeme biçiminin kalp ve metabolizma sağlığı açısından daha elverişsiz göründüğünü belirtiyor ve öğünlerin zamanına dikkat etmeyi öneriyor. Kesin bir saat vermiyor.

Biz de uygulamada saat değil düzen konuşuruz. Akşam yemeğini her gün aşağı yukarı aynı saatte yemeyi ve yatmadan birkaç saat önce bitirmeyi deneriz. Kaç saat önce olacağı yatma saatinize, işinize, ilaçlarınıza ve mide yakınmalarınıza göre değişir.

Erken yatan (22.30)Geç yatan (00.30)
Akşam yemeği18.30–19.00: zeytinyağlı pırasa, bir kâse yoğurt, tam buğday ekmeği20.00–20.30: fırında balık, mevsim salatası, bulgur pilavı
SonrasıKısa bir yürüyüş, bitki çayıGerekirse 22.30 civarı bir bardak süt ya da küçük bir kâse yoğurt
KaçınılanYatmadan önce ağır, kızartmalı ya da çok baharatlı yemekGece yarısına doğru kurulan ikinci bir sofra

Ne yenileceğini ayrıntılı öğrenmek isterseniz kardeş sitemizdeki yaşlılar için akşam yemeği yazısına bakabilirsiniz. Uykunun yaşla ilişkisini uyku ve yaşlanma sayfasında, kaç saat uyumanın önerildiğini uyku süresi ve sağlıklı yaşlanma yazısında anlattık.

Diyetisyen takipte neye bakar?

Yemek saatinin uykunuzu etkileyip etkilemediğini en açık biçimde kendi kaydınız gösterir. Bir iki hafta boyunca iki şeyi yan yana yazmanızı isteriz:

  • Akşam yemeğinin saati, büyüklüğü ve sonrasında yenenler
  • Yatış ve kalkış saati, gece uyanmalar, sabah kendinizi nasıl hissettiğiniz

Sonra birlikte bakarız: geç yenen günlerde gece uyanma artıyor mu, mide yanması hangi yemeklerden sonra oluyor, kahve ya da çay saati nerede? Kayıtların nasıl tutulduğunu uyku günlüğü ve yemek günlüğü yazılarında anlattık. Vardiyalı çalışıyorsanız düzen saatlere göre değil, uyku döneminize göre kurulur.

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Haftada birkaç kez mide yanması, ekşime ya da yatınca boğaza acı su gelmesi
  • Yutma güçlüğü, yemeğin takılması ya da istemeden kilo kaybı
  • Yüksek sesli horlama, uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi, gündüz aşırı uyku hali
  • Haftalardır süren ve gündüz işlerinizi etkileyen uykusuzluk
  • Şeker ilacı kullanırken gece terleme, kâbus, sabah baş ağrısı gibi şeker düşmesini düşündüren belirtiler

Sık sorulan sorular

Akşam yemeğini 21.30'da yiyip 23.00'te yatıyorum ve gece sık uyanıyorum. Yemek saatimi değiştirmeli miyim?

Denemeye değer, ama uyanmaların tek sebebi yemek saati olmayabilir. İki hafta boyunca yemek ve uyku saatlerinizi birlikte yazın; bir hafta yemeği biraz öne alıp farkı görün. Gece uyanmalarınız horlama, sık idrara çıkma ya da ağrıyla birlikteyse önce hekiminize danışın. Kayıtlarınıza göre düzeni birlikte ayarlarız.

Aç yatınca uyuyamıyorum. Yatmadan önce bir şey yiyebilir miyim?

Çoğu kişi için evet. Gece yemeyi inceleyen bir derlemede küçük ve besleyici atıştırmalıkların sağlıklı kişilerde zararlı görünmediği belirtiliyor. Bir bardak süt ya da küçük bir kâse yoğurt çoğu kişi için yeterli olabilir. Mide yanmanız varsa ya da şeker ilacı kullanıyorsanız ne yiyeceğinizi hekiminizle konuşun.

Şeker ilacı kullanıyorum. Akşam yemeğini erkene alırsam gece şekerim düşer mi?

Bu, kullandığınız ilaca ve dozuna bağlıdır; bunu ancak hekiminiz söyleyebilir. Öğün saatinizi değiştirmeden önce hekiminize danışın ve ilacınızı kendi başınıza kaydırmayın. Hekiminiz uygun görürse yeni düzeni birlikte kurarız. İlk günlerde hekiminizin istediği ölçümleri ve gece yaşadığınız belirtileri kayda geçirmenizi, kaydı bir sonraki hekim görüşmesine götürmenizi isteriz.

Akşam yemeğinden sonra sık sık mide yanması oluyor. Bunu diyetisyen mi çözer, hekim mi?

Önce hekim. Sık mide yanmasının sebebini araştırmak, gerekirse ilaç başlamak hekimin işidir. Hekiminiz değerlendirdikten sonra biz yemek saatini, öğün büyüklüğünü ve yakınmayı artıran yiyecekleri kaydınıza göre sizinle birlikte düzenleriz. Yutma güçlüğü ya da istemeden kilo kaybı varsa beslenme düzenlemesini beklemeden hekime gidin; bu belirtilerin sebebini hekim araştırır.

Kaynaklar

  1. Gu C ve ark. Metabolic Effects of Late Dinner in Healthy Volunteers: A Randomized Crossover Clinical Trial. J Clin Endocrinol Metab. 2020. (yeni sekmede açılır)
  2. St-Onge MP, Mikic A, Pietrolungo CE. Effects of Diet on Sleep Quality. Adv Nutr. 2016. (yeni sekmede açılır)
  3. Kinsey AW, Ormsbee MJ. The health impact of nighttime eating: old and new perspectives. Nutrients. 2015. (yeni sekmede açılır)
  4. St-Onge MP ve ark. Meal Timing and Frequency: Implications for Cardiovascular Disease Prevention: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2017. (yeni sekmede açılır)
  5. Irish LA ve ark. The role of sleep hygiene in promoting public health: A review of empirical evidence. Sleep Med Rev. 2015. (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

Sağlıklı yaşlanma planınızı birlikte kuralım mı?

Hedefinizi ve ölçümlerinizi konuşalım; size uygun programı birlikte belirleyelim. Telefonla arayabilir, WhatsApp'tan yazabilirsiniz.

Diyetisyen Şeyma Türkoğlu Vural, Bayraklı'daki ofisinde