Andropoz Döneminde Erkekler İçin Beslenme Takibi Nasıl Yapılır?

Andropoz nedir, menopozla aynı şey mi?

Değil. Menopozda yumurtalıkların hormon üretimi birkaç yıl içinde belirgin biçimde azalır. Erkekte böyle keskin bir dönemeç yoktur; testosteron yıllar içinde yavaş yavaş iner ve bu iniş herkeste aynı ölçüde olmaz. "Andropoz" halk arasında yerleşmiş bir addır; hekimler aynı durum için daha çok "geç başlangıçlı hipogonadizm", yani ileri yaşta ortaya çıkan testosteron eksikliği terimini kullanır.

Sekiz Avrupa merkezinde 40–79 yaş arası 3.369 erkekle yapılan bir çalışma, hangi yakınmaların düşük testosteronla gerçekten birlikte gittiğini araştırdı. Yorgunluk ya da çökkünlük gibi genel yakınmalar testosteron düzeyiyle ilişkiliydi, ama düşük testosteronla tutarlı bir tablo oluşturan yalnızca üç cinsel belirtiydi. Yani halsizliği ya da göbeği doğrudan hormona bağlamak çoğu zaman acelecilik olur. Endokrin Derneği'nin hekimler için hazırladığı rehber de tanı için iki şeyi birlikte arıyor: uyumlu belirtiler ve sabah aç karnına yapılan ölçümün yinelendiğinde de düşük çıkması. Bu değerlendirme hekimin işidir.

Kilo ve bel çevresi testosteronla nasıl ilişkili?

Yaş tek etken değil. Boston çevresinde 40–70 yaş arası 1.667 erkeğin yıllarca izlendiği bir çalışmada, boya göre kiloyu gösteren beden kitle indeksindeki 4–5 birimlik artış, testosteronda yaklaşık on yıllık yaşlanmaya denk bir düşüşle birlikte görüldü. Avrupa'da 2.736 erkeğin ortalama 4,4 yıl izlendiği başka bir çalışmada kilo verenlerde testosteron yükselme, kilo alanlarda düşme eğilimindeydi. Yirmi dört çalışmayı birleştiren bir analiz de obezitesi olan erkeklerde, diyetle ya da obezite ameliyatıyla sağlanan kilo kaybının testosteron artışıyla birlikte gittiğini bildiriyor.

Bu bulgular bir ilişkiyi gösterir; tek tek kişiler için ne olacağını söylemez. Biz takipte hedefi hormon sayısı olarak koymayız. İzlediğimiz şeyler bel çevresi, kas gücü ve günlük düzeninizdir. Hormon değerinin nasıl seyrettiğine hekiminiz bakar.

İlk görüşmede neler sorulur, yanınızda ne getirmelisiniz?

İlk görüşme ölçümden çok konuşmayla geçer. Şunları sorarız:

• Son bir iki yılda kilonuz ve kemer deliğiniz nasıl değişti?
• Bir iş gününde ve bir hafta sonunda ne yiyip içiyorsunuz? Akşam yemeği saat kaçta?
• Gece kaç saat uyuyorsunuz, horlama ya da sık uyanma var mı?
• Haftada kaç gün, ne kadar hareket ediyorsunuz?
• Hangi ilaçları ve takviyeleri kullanıyorsunuz?

Yanınızda son altı ayın tahlil sonuçlarını, ilaç listenizi ve mümkünse üç günlük yemek kaydınızı getirin. Kaydı süslemeyin; atıştırmalar, çayın şekeri ve alkol dahil ne varsa yazın. Bu konuları eşinizin yanında konuşmak istemiyorsanız görüşmeye tek gelebilirsiniz. Sürecin geneli kimler için sayfasında anlatılıyor.

Takipte neleri izleriz?

• Bel çevresi: Her ölçümü aynı noktadan alırız. Evde nasıl ölçeceğinizi bel çevresi nasıl ölçülür yazısında gösterdik.
• Vücut analizi ve kavrama gücü: Kilo inerken kasın korunup korunmadığını bu ikisinden okuruz.
• Protein dağılımı: Kahvaltıyı çay ve simitle geçirip proteini akşama yığmak bu yaş grubunda sık gördüğümüz bir düzendir.
• Uyku ve akşam alışkanlıkları: Geç saatte ağır yemek, alkol ve kısa uyku kayıtta yan yana durur.

Görüşme aralığını ilk görüşmede, hedefinize ve iş düzeninize bakarak birlikte belirleriz. Egzersiz programını biz yazmayız. Hekiminiz uygun gördüyse direnç egzersizini bir antrenör ya da fizyoterapistle yürütmenizi öneririz; öğünleri o günlere göre ayarlarız. Ayrıntısı kas ve güç programı sayfasında.

Bir günlük öğün düzeni nasıl görünür?

Liste kişiye göre değişir; aşağıdaki yalnızca bir fikir verir:

• Kahvaltı: İki yumurta, bir dilim beyaz peynir, domates, salatalık, tam tahıllı ekmek.
• Öğle: Nohut ya da kuru fasulye yemeği, yanında yoğurt ve mevsim salatası.
• Ara: Bir avuç ceviz ve bir meyve.
• Akşam: Izgara balık ya da tavuk, zeytinyağlı sebze yemeği, az bulgur pilavı.

Proteinin öğünlere nasıl bölüneceğini 50 yaş sonrası protein ihtiyacı yazısında anlattık. Böbrek hastalığınız varsa protein miktarını hekiminiz belirler.

"Testosteron artırıcı" takviyeler işe yarar mı?

Biz hormon artırdığı öne sürülen ürünleri önermeyiz. İçeriği belirsiz karışımlar ve internetten alınan hormon benzeri maddeler karaciğeri, kalbi ve üreme sağlığını etkileyebilir. Bitkisel ürünler kan sulandırıcı, tansiyon ve şeker ilaçlarıyla da etkileşebilir. Kullandığınız bir ürün varsa kutusunu görüşmeye getirin; hekiminize ya da eczacınıza da gösterin. Bir vitamin ya da mineral eksikliğinden kuşkulanılıyorsa bunu tahlille hekiminiz değerlendirir.

Önce hekim: ne zaman başvurmalı?

• Cinsel istekte azalma ya da sertleşme sorunu haftalardır sürüyorsa
• Çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız
• Memede büyüme ya da hassasiyet fark ettiyseniz
• Diyet yapmadan kilo veriyorsanız
• İsteksizlik ve çökkünlük gündelik işlerinizi aksatıyorsa
• İdrar yaparken zorlanma ya da gece sık idrara çıkma varsa

Bu durumlarda ilk adres üroloji, endokrinoloji ya da aile hekiminizdir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma olursa beklemeden 112'yi arayın. Hangi yakınmayla kime gidileceğini kim neye bakar sayfasında topladık.

Check-up raporunuzda karaciğer yağlanması da yazıyorsa takibin o tarafının nasıl yürüdüğünü yağlı karaciğer için diyetisyen takibi yazısında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

52 yaşındayım, sürekli yorgunum ve göbeğim büyüdü. Bu andropoz mu, diyetisyene mi gitmeliyim?

Yorgunluk ve bel kalınlaşması tek başına andropozu göstermez; uykusuzluk, tiroit, kansızlık ya da şeker dengesizliği de benzer yakınma yapar. Önce aile hekiminize ya da iç hastalıkları uzmanına görünün. Hekim bir hastalık saptamadıysa ya da kilo ve beslenme düzeni konuşulması gerektiğini söylediyse bizimle çalışmak yerinde olur.

Testosteronum sınırda çıktı. Beslenmeyle yükselir mi?

Bunun sözünü kimse veremez. Çalışmalarda obezitesi olan erkeklerde kilo kaybı testosteron artışıyla birlikte görülmüş; ancak bu bir grup ortalamasıdır, sizde ne olacağını göstermez. Biz bel çevrenizi, kas gücünüzü ve öğün düzeninizi izleriz. Değerin yeniden ne zaman ölçüleceğine ve tedavi gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Hekimim testosteron tedavisi başlattı. Diyetisyenle ayrıca görüşmeme gerek var mı?

Tedavi beslenme düzeninin yerini almaz; ikisi ayrı işlerdir. Tedavi sürerken kilonuzu, bel çevrenizi, protein alımınızı ve öğün saatlerinizi izlemek yine anlamlıdır. İlacın miktarına ve süresine biz karışmayız. Görüşmelerde fark ettiğimiz kilo değişimi ya da yeni bir yakınma olursa bunu hekiminize iletmenizi isteriz. Bu bilgi kontrollerde onun da işine yarar.

Çinko ya da D vitamini alırsam testosteronum düzelir mi?

Kendi kararınızla başlamanızı önermeyiz. Bir eksiklik olup olmadığı tahlille anlaşılır ve bunu hekiminiz değerlendirir. Eksiklik yoksa takviye almanın testosteronu yükselttiğine güvenemeyiz. Görüşmede önce yemek kaydınızdan et, balık, yumurta, baklagil ve süt ürünlerinin yerine bakarız; açık varsa öğünleri düzenleriz. Takviye gerekip gerekmediğini de hekiminizle konuşun.

Kaynaklar

1. Wu FC ve ark. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. N Engl J Med. 2010. (yeni sekmede açılır) — hangi belirtilerin düşük testosteronla birlikte gittiği
2. Bhasin S ve ark. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018. (yeni sekmede açılır) — tanı ve tedavi kararının ölçütleri (hekim rehberi)
3. Travison TG ve ark. The relative contributions of aging, health, and lifestyle factors to serum testosterone decline in men. J Clin Endocrinol Metab. 2007. (yeni sekmede açılır) — yaş, kilo ve yaşam düzeninin payı
4. Camacho EM ve ark. Age-associated changes in hypothalamic-pituitary-testicular function in middle-aged and older men are modified by weight change and lifestyle factors. Eur J Endocrinol. 2013. (yeni sekmede açılır) — kilo değişimi ve testosteron
5. Corona G ve ark. Body weight loss reverts obesity-associated hypogonadotropic hypogonadism: a systematic review and meta-analysis. Eur J Endocrinol. 2013. (yeni sekmede açılır) — kilo kaybı çalışmalarının toplu analizi

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma