Menopozda Bel Çevresi Neden Artar, Takipte Ne Değişir?

Menopozda bel neden kalınlaşır?

Konuyla ilgili çalışmaları toplayan bir derleme iki şeyi ayırıyor. Kilo artışının kendisi menopoza bağlanamıyor; orta yaşta kilo, menopoz olsun olmasın yavaş yavaş artıyor. Menopozla birlikte değişen şey vücudun bileşimi: toplam yağ ve özellikle karın bölgesindeki yağ artıyor.

Amerika'da kadınları yıllarca izleyen bir çalışma bunu ölçümle gösterdi. Menopoza geçiş başlarken yağ kütlesinin artış hızı iki katına çıktı; yağsız kütle, yani kas, kemik ve suyun toplamı azalmaya başladı. Bu gidiş son adetten yaklaşık iki yıl sonrasına kadar sürdü, ardından durağanlaştı. Aynı dönemde tartının artış hızında bir sıçrama görülmedi.

Kilo almadım ama belim genişledi, bu olabilir mi?

Olabilir; görüşmelerde en sık duyduğumuz cümlelerden biridir. Yağ artarken kas azalırsa tartıdaki sayı fazla oynamaz, ama etek ve pantolon beli daralır.

Başlangıçta adet gören 156 kadının dört yıl izlendiği bir çalışmada cilt altı karın yağı herkeste arttı. Karın içi yağdaki anlamlı artış ise yalnızca bu sürede menopoza girenlerde görüldü. Aynı çalışmada fiziksel hareket menopozdan iki yıl kadar önce azalmış, enerji harcaması düşmüştü. Yani değişimin bir bölümü hormonla, bir bölümü de gündelik hareketin fark edilmeden azalmasıyla ilgili. İkincisi üzerinde çalışılabilir. Karın içi yağın ne olduğunu viseral yağ nedir yazısında anlattık.

Bel çevresi nasıl ölçülür, hangi sınıra bakılır?

Dünya Sağlık Örgütü'nün tarif ettiği yöntemde ölçüm ayakta, normal bir nefes verdikten sonra, en alt kaburga ile kalça kemiğinin üst kenarı arasındaki orta noktadan alınır. Mezura yere paralel durur ve cildi sıkmaz. Aynı kaynakta kadınlar için 80 santimetrenin üzeri artmış, 88 santimetrenin üzeri belirgin artmış risk olarak geçer.

Bu sınırlar bir hastalık tanısı değildir; kalp-damar ve şeker açısından dikkat gerektiğini gösterir. Sonucun sizin için ne anlama geldiğini, tansiyon ve kan tahlilleriyle birlikte hekiminiz yorumlar. Adım adım tarif bel çevresi nasıl ölçülür yazısında.

Menopozda takipte ne değişir?

• Ölçü: Tartıya ek olarak bel çevresini ayda bir, aynı saatte ve aynı noktadan ölçeriz. Evde her gün ölçmenizi istemeyiz; günlük oynama moral bozar, bilgi vermez.
• Kas: Vücut analizindeki yağsız kütleye ve kavrama gücüne bakarız. Kilo inerken kasın da inmesi bu dönemde istemediğimiz bir gidiştir.
• Protein: Kahvaltıda ve öğlende yeterli protein var mı, kayıttan okuruz.
• Akşam ve gece: Ateş basması uykuyu böldüğünde gece atıştırması artabilir. Uyku saatlerini ve gece yenenleri birlikte yazmanızı isteriz.
• Hareket: Günlük adımınızı ve haftadaki egzersiz günlerinizi sorarız. Egzersiz programını biz yazmayız; hekiminizin uygun gördüğü düzeye göre öğünleri ayarlarız.

Ne sıklıkla görüşeceğimizi ilk görüşmenin sonunda sizinle kararlaştırırız. Bu dönemde nelere baktığımızı menopoz dönemi sayfasında da bulabilirsiniz.

İlk görüşmede neler konuşulur?

Son adet tarihinizi, ateş basması ve uyku durumunuzu, son yıllardaki kilo ve beden değişimini, kullandığınız ilaçları ve varsa hormon tedavisini sorarız. Ailede şeker, tansiyon ve kalp hastalığı olup olmadığını da not ederiz. Yanınızda son tahlillerinizi, varsa kemik ölçümü raporunuzu ve üç günlük yemek kaydınızı getirin. Rahat çıkarılabilen bir kıyafet ölçümü kolaylaştırır.

Bir günün öğünleri nasıl görünebilir?

• Kahvaltı: Yumurta, lor ya da beyaz peynir, bol yeşillik, tam tahıllı ekmek.
• Öğle: Zeytinyağlı kuru börülce ya da mercimek yemeği, yoğurt, mevsim salatası.
• Ara: Bir kâse yoğurt ve meyve ya da bir avuç fındık.
• Akşam: Fırında balık ya da tavuk, zeytinyağlı taze fasulye, yanında cacık.

Bu bir örnek düzendir; porsiyonlar boyunuza, hareketinize ve varsa hastalıklarınıza göre belirlenir. Süreç menopoz dönemi programı sayfasında anlatılıyor.

Hormon tedavisi beli inceltir mi?

Hormon tedavisi bu amaçla verilen bir tedavi değildir. Kuzey Amerika Menopoz Derneği'nin 2022 bildirisi^{[5] (yeni sekmede açılır)}, hormon tedavisinin yerini ateş basması, genital ve idrar yolu yakınmaları ile kemik kaybının önlenmesi olarak tanımlıyor. Kararın yaşa, menopozun üzerinden geçen süreye ve kişinin risklerine göre tek tek verilmesini istiyor. Yukarıda andığımız derleme, östrojen tedavisi alan kadınlarda yağın karın bölgesinde toplanma eğiliminin azaldığını bildiriyor. Yine de bu bulgu size verilmiş bir söz olmadığı gibi, tedaviye başlamak için tek başına gerekçe de sayılmaz. Tedaviye başlamak, sürdürmek ya da bırakmak hekiminizle vereceğiniz bir karardır; biz bu konuda yönlendirme yapmayız.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Son adetinizin üzerinden bir yıl geçtikten sonra kanama ya da lekelenme olduysa
• Karnınız kısa sürede belirgin biçimde şiştiyse, ağrı ya da çabuk doyma eşlik ediyorsa
• Diyet yapmadığınız halde kilo veriyorsanız
• Ateş basması ve uykusuzluk gündelik yaşamınızı bozuyorsa
• Çarpıntı, baş dönmesi ya da nefes darlığı yeni başladıysa

Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı ya da bayılma durumunda 112'yi arayın. Kullandığınız ilaçları kilo verdiniz diye kendiniz bırakmayın; düzeni hekiminiz gözden geçirir. Öbür dönemler ve durumlar için kimler için sayfasına bakabilirsiniz.

Menopozdan sonra kemik sağlığı da gündeme gelir; takibin o tarafı osteoporoz riski olanlar diyetisyenle neyi takip eder yazısında.

Sık sorulan sorular

51 yaşındayım, kilom aynı ama bütün pantolonlarım belden dar gelmeye başladı. Neden?

Menopoza geçişte yağ kütlesi artarken yağsız kütle azalabiliyor; ikisi birbirini tartıda dengelediği için kilo değişmemiş görünür. Yağ da daha çok karın bölgesinde toplanır. Bel çevrenizi ayda bir aynı noktadan ölçüp yazın. Ölçü birkaç ay üst üste artıyorsa bir diyetisyenle ve hekiminizle konuşmanız yerinde olur.

Belim 90 santimetre çıktı. Bu tehlikeli mi, ne yapmalıyım?

Dünya Sağlık Örgütü kadınlarda 88 santimetrenin üzerini belirgin artmış risk olarak tanımlıyor. Bu bir tanı sayılmaz, dikkat işaretidir. Ölçümü doğru noktadan yineleyin. Ardından aile hekiminize başvurup tansiyon, kan şekeri ve kan yağlarınıza baktırın. Sonuçlara göre beslenme düzeninizi bizimle birlikte ele alabilirsiniz; izlemi hekiminiz sürdürür.

Menopozdayım, karın bölgem için özel bir diyet var mı?

Yalnızca karın bölgesine etki eden bir diyet bilmiyoruz; böyle bir söz vermeyiz. Görüşmede gününüzü dinler, protein dağılımına, akşam ve gece yenenlere, şekerli içeceklere ve hareketinize bakarız. Uygulayabileceğiniz birkaç değişiklik seçeriz. Gidişi tartıdan çok bel ölçüsü ve kas gücüyle izleriz; sonuç kişiden kişiye değişir.

Hormon tedavisi kullanıyorum, kilo aldırır mı? Bırakmalı mıyım?

Bu kararı diyetisyen veremez; ilacı hekiminize danışmadan bırakmayın. Bir derleme, hormon tedavisi alan kadınlarda toplam yağ kütlesinin çoğu çalışmada artmadığını, azaldığını bildiriyor. Tartıdaki değişimin nedeni çoğu zaman birden fazladır. Kaygınızı hekiminize açın. Biz bu sırada yemek kaydınıza ve bel ölçünüze bakar, beslenme tarafında neyin değişebileceğini sizinle birlikte belirleriz.

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü. Waist circumference and waist-hip ratio: report of a WHO expert consultation. 2008. (yeni sekmede açılır) — ölçüm yöntemi ve sınır değerler
2. Greendale GA ve ark. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight. 2019. (yeni sekmede açılır) — geçiş döneminde yağ ve yağsız kütle
3. Lovejoy JC ve ark. Increased visceral fat and decreased energy expenditure during the menopausal transition. Int J Obes (Lond). 2008. (yeni sekmede açılır) — karın içi yağ, hareket ve enerji harcaması
4. Davis SR ve ark. Understanding weight gain at menopause. Climacteric. 2012. (yeni sekmede açılır) — menopoz, kilo ve vücut bileşimi üzerine derleme
5. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022. (yeni sekmede açılır) — hormon tedavisinin yeri ve karar ölçütleri

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma