Viseral Yağ Nedir, Ölçümde Kaç Çıkması Beklenir?

Viseral yağ nedir, deri altı yağından farkı ne?

Karnınızı parmaklarınızla sıktığınızda elinize gelen yağ deri altı yağıdır. Viseral yağ ise karın kaslarının arkasında, organların arasında durur; dışarıdan tutulamaz. İnce görünen birinde de fazla olabilir. Sert ve öne doğru çıkık bir karın, yumuşak ve sarkan bir karına göre daha çok iç yağlanmayı düşündürebilir; yine de dışarıdan bakarak karar verilmez.

Bu yağın bir miktarı olağandır; organlara yastık görevi görür. Sorun, miktarın artmasıyla başlar.

Viseral yağ neden önemseniyor?

Uluslararası iki uzman kuruluşunun ortak görüş raporuna göre, son otuz yılın çalışmaları viseral yağın kalp-damar ve metabolik hastalıklar için bağımsız bir risk göstergesi olduğunu ortaya koymuştur. Rapor bu yağı tip 2 diyabet ve damar sertliği için dikkate alınması gereken bir etken olarak ele alır.

Aynı rapor, yağın olmaması gereken yerlerde birikmesine de dikkat çeker. Karaciğerde ve kalbin çevresinde toplanan yağ bunun örneğidir. Karaciğer yağlanması sıklıkla karın içi yağlanmayla birlikte görülür.

Raporun vurguladığı bir nokta daha var: Halk sağlığı mesajlarının yalnız fazla kiloya değil, yağın nerede toplandığına da odaklanması gerekir. Kilosu normal olan biri için de bu ölçü anlam taşır.

Viseral yağ nasıl ölçülür?

• Tomografi ve MR: Viseral yağı doğru ölçen yöntemler bunlardır. Yalnız bu amaçla çekilmez; hekim başka bir nedenle istediğinde bilgi olarak elde edilir.
• Vücut analizi cihazı: Yağı görmez, tahmin eder. Gövdeden geçen akıma, yaşa, cinsiyete ve bel bölgesi verisine dayanan bir formül kullanır. Cihazın sınırlarını biyoempedans ölçümü ne kadar güvenilir yazısında anlattık.
• Bel çevresi: En basit dolaylı göstergedir. Bir mezurayla evde izlenir.

Görüş raporu, viseral yağdaki değişimi zaman içinde izlemek için basit ve günlük kullanıma uygun araçların hâlâ eksik olduğunu belirtir. Bu yüzden elimizdeki dolaylı ölçüleri birlikte kullanırız.

Ölçümde viseral yağ kaç çıkmalı?

Cihazlar viseral yağı kilogram ya da santimetre olarak vermez; bir “seviye” ya da “puan” olarak verir. Her üreticinin ölçeği ve sağlıklı kabul ettiği aralık farklıdır. Bir cihazda düşük sayılan puan, başka bir markada farklı bir yere denk gelebilir. Bu nedenle size ezbere bir sayı vermek doğru olmaz.

Raporunuzu okurken şunlara bakın:

1. Puanınız, raporun kendi ölçeğinde “normal” olarak işaretlenen bölgenin içinde mi, üstünde mi?
2. Bir önceki ölçüme göre yukarı mı gitti, aşağı mı?
3. Bel çevreniz aynı yönde mi değişti?

Cihaz puanı ile mezura aynı şeyi söylüyorsa sonuca daha çok güveniriz. İkisi çelişiyorsa, ölçüm koşullarını kontrol edip tekrarlarız. Doğru ölçüm adımlarını bel çevresi nasıl ölçülür yazısında bulabilirsiniz.

Bel çevresi viseral yağ hakkında ne söyler?

Aynı uzman grubunun bel çevresi üzerine hazırladığı uzlaşı raporu, bu ölçünün beden kitle indeksine ek ve ondan bağımsız bilgi verdiğini belirtir. Rapora göre beden kitle indeksi, yağlanmaya bağlı riski değerlendirmek için tek başına yeterli olmaz. Yazarlar bel çevresinin tansiyon ya da nabız gibi her görüşmede ölçülmesini önerir.

Bizim uygulamamız da bu yöndedir. Her takip görüşmesinde tartıdan önce mezurayı elimize alırız. Yağın karında mı kalçada mı toplandığını görmek için bel-kalça oranına da bakarız.

Viseral yağı ne artırır?

Aşağıdakiler karın içi yağlanmayla sık birlikte görülen etkenlerdir; hangisinin ağır bastığı kişiye göre değişir.

• Şekerli içecekler, meyve suyu ve sık tatlı tüketimi
• Düzenli ve fazla alkol
• Gün boyu oturmak, az hareket
• Kısa ve bölünmüş uyku, uzun süren stres
• Menopoz sonrası dönem ve ilerleyen yaş
• Aile yatkınlığı

Sofradaki karşılığı çoğu zaman göz önündedir: çayın yanındaki kurabiye ve küp şekerler, öğle yemeğiyle gelen gazlı içecek, akşam meyve tabağının ikinci turu, gece yenen tost. Bunlar tek tek küçük görünür, haftanın toplamında büyür.

Viseral yağ azalır mı, günlük hayatta ne yapılabilir?

Bel çevresi uzlaşı raporu, düzenli ve orta şiddette egzersizin ve beslenme düzenlemesinin bel çevresinde anlamlı azalma sağlayabildiğini bildirir. Yazarlar bel çevresindeki azalmayı, sağlık riskini düşürmek için başlı başına bir hedef olarak görür. Tartı çok oynamasa bile bel inceliyorsa doğru yöndesiniz demektir.

• Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş; yanına haftada birkaç gün kuvvet çalışması. Ayrıntı için hareket sayfasına bakabilirsiniz.
• Şekerli içecek yerine su, ayran, şekersiz çay
• Beyaz ekmek ve pirinç pilavı yerine çoğu gün bulgur, tam buğday ekmeği, kuru baklagil
• Her ana öğünde bir sebze yemeği ya da salata
• Akşam yemeğini geç saate bırakmamak, gece atıştırmasını azaltmak

Ne kadar sürede ne kadar değişeceği kişiden kişiye farklıdır; bu konuda söz verilemez. Karın içi yağlanmanın kan şekeriyle bağlantısını insülin direnci sayfasında anlattık.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Cihazda viseral yağ puanınız yüksek bölgede çıktıysa ve yakın zamanda kan şekeri, kan yağları, karaciğer değerleri ve tansiyon kontrolünüz yapılmadıysa
• Karnınız kısa sürede belirgin büyüdüyse, şişlik ya da ağrı eşlik ediyorsa
• Horlama, gündüz uyuklama ve sabah baş ağrısı varsa
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı ya da diyabet öyküsü varsa

Hangi tetkikin yapılacağına hekim karar verir. Elinizdeki sonuçları beslenme açısından nasıl okuduğumuzu kan tahlilleri sayfasında anlattık.

Tartı yerinde sayarken bel ölçünüz değişiyor olabilir; diyet yaptığım halde kilo vermiyorum yazısında takipte nelere bakıldığını yazdık.

Raporunuzda karaciğer yağlanması da yazıyorsa yağlı karaciğer için diyetisyen takibi nasıl yapılır yazısı hekimle iş bölümünü anlatır.

Sık sorulan sorular

Zayıfım ama vücut analizinde viseral yağım yüksek çıktı. Bu nasıl olur?

Kilo normal ya da düşük olsa da yağ karın içinde toplanmış olabilir. Az hareket eden, kas kütlesi düşük, şekerli içecek ve alkolü sık tüketen kişilerde bu tablo görülür. Önce ölçümü aynı koşulda tekrarlatın ve bel çevrenizi ölçün. Sonuç aynıysa kan şekeri ve karaciğer değerleri için hekiminize başvurun; beslenme düzeninizi de gözden geçirin.

Mekik çekersem karnımdaki iç yağ azalır mı?

Mekik karın kaslarını güçlendirir ama yağı yalnız o bölgeden azaltmaz. Vücut yağı hangi bölgeden önce kullanacağını egzersizin yapıldığı yere göre seçmez. İç yağlanma için yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi nabzı yükselten hareketler ve bütün vücudu çalıştıran kuvvet egzersizleri daha çok işe yarar. Beslenme düzenlemesiyle birlikte yapıldığında bel çevresi zamanla incelebilir.

Evdeki tartım viseral yağ seviyemi gösteriyor, bu sayıya güvenebilir miyim?

Ev tartıları ayaklardan aldığı ölçümle gövdedeki yağı tahmin eder; bu nedenle hata payı yüksektir. Sayının kendisine değil, aylar içindeki yönüne bakın. Yanına mutlaka mezurayla bel çevresi ölçümünü ekleyin. İkisi birlikte artıyorsa bu anlamlı bir işarettir. Tartıdaki seviye tek başına bir sağlık değerlendirmesi yerine geçmez; kuşkunuz varsa hekiminize danışın.

Menopozdan sonra kilom aynı ama belim kalınlaştı. Bu viseral yağ mı?

Olabilir; bu dönemde sık görülen bir değişimdir. Menopozla birlikte yağın yeri kalça ve basenden karın bölgesine kayar; kilo değişmeden bel genişleyebilir. Bu dönemde bel çevrenizi düzenli ölçmek, kuvvet çalışmasına başlamak ve şekerli içecekleri azaltmak ilk adımlardır. Kan şekeri, kan yağları ve tansiyon kontrolünü hekiminizle planlayın. Hormonla ilgili kararlar da hekime aittir.

Kaynaklar

1. Neeland IJ ve ark. Visceral and ectopic fat, atherosclerosis, and cardiometabolic disease: a position statement. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019. (yeni sekmede açılır) — viseral ve organ çevresi yağın risk göstergesi olarak yeri, ölçüm yöntemleri
2. Ross R ve ark. Waist circumference as a vital sign in clinical practice: a Consensus Statement from the IAS and ICCR Working Group on Visceral Obesity. Nat Rev Endocrinol. 2020. (yeni sekmede açılır) — bel çevresinin viseral yağ için dolaylı gösterge olarak kullanımı

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma