Biyoempedans ölçümü, sıvı dengesi yerinde olan sağlıklı yetişkinlerde ve hep aynı koşulda yapıldığında takip için yeterince güvenilir bilgi verir. Tek bir ölçümün sayısı kesin değer sayılmaz. İçtiğiniz su, son yemeğiniz, egzersiz ve ödem sonucu oynatır. Asıl değerli olan, aynı cihazla benzer koşullarda alınan ölçümler arasındaki farktır.
Biyoempedans ölçümü nedir, cihaz neyi ölçer?
Cihaz vücudunuzdan hissetmeyeceğiniz kadar zayıf bir elektrik akımı geçirir. Su ve kas akımı kolay iletir, yağ dokusu ise akıma direnç gösterir. Cihaz bu direnci ölçer; boy, kilo, yaş ve cinsiyet bilginizle birlikte bir formüle koyar.
Yani yağ doğrudan ölçülmez, hesaplanır. Yöntemle ilgili Avrupa çalışma grubunun derlemesine göre cihazın belirlediği şey yağsız kütle ve toplam vücut suyudur. Yağ miktarı bunlardan türetilir. Sonucu etkileyen çoğu şeyin suyla ilgili olması bundandır.
Biyoempedans ölçümü ne kadar güvenilir?
Aynı çalışma grubunun klinik kullanım kılavuzu şunu söyler: Yöntem sağlıklı kişilerde ve su-tuz dengesi yerinde olanlarda, kişinin yaşına ve cinsiyetine uygun bir formülle iyi çalışır. Çok düşük ya da çok yüksek beden kitle indeksinde ve vücut suyunun bozulduğu durumlarda rutin kullanımı önerilmez.
Takip konusunda kılavuzun ifadesi de temkinlidir. Beden kitle indeksi 16–34 arasında olan ve sıvı durumu normal kişilerde zaman içindeki değişim izlenebilir, ancak yorum dikkatle yapılmalıdır. Biz de sonucu tek başına okumayız; mezura ölçüleri, kavrama gücü ve hekiminizin istediği tahlillerle yan yana koyarız.
Derlemenin altını çizdiği bir zayıflık daha var: Cihazlar arasında ortak bir standart bulunmaz. Her üretici kendi formülünü kullanır. Bu yüzden farklı yerlerde alınmış iki ölçümü kıyaslamak doğru olmaz.
Ölçüm sonucunu en çok ne etkiler?
- Su durumu: Az su içtiyseniz yağ oranı olduğundan yüksek, ölçümden hemen önce çok su içtiyseniz farklı çıkabilir.
- Yemek: Dolu mide ağırlığı ve akımın yolunu değiştirir.
- Egzersiz ve sauna: Terle su kaybedilir, kaslara kan akışı artar.
- Çay, kahve ve alkol: İdrar çıkışını artırarak su dengesini oynatabilir.
- Adet dönemi: Adetten önceki günlerde vücut su tutar.
- Ödem: Bacaklarda şişlik varken alınan ölçüm yanıltır.
- Cilt ve temas: Kuru ayak tabanı, çorap ya da elektroda tam basmamak okumayı bozar.
Ölçüme nasıl hazırlanmalısınız?
- Randevuyu mümkünse sabah saatine alın ve sonraki ölçümlerde aynı saati koruyun.
- Ölçümden önceki birkaç saat yemek yemeyin; su içebilirsiniz ama abartmayın.
- O sabah kahve ve demli çayı ölçümden sonraya bırakın.
- Bir gün önce alkol almayın, ağır antrenman yapmayın.
- Ölçümden önce tuvalete çıkın.
- Saat, bilezik, kemer gibi metal eşyaları çıkarın; çıplak ayakla ve hafif giysiyle ölçüme girin.
- Kadınsanız ölçümleri adet döngünüzün benzer günlerine denk getirmeye çalışın.
Bir örnek: Akşam turşu, peynir ve zeytin ağırlıklı tuzlu bir sofradan kalkıp sabah ölçüme gelen biri, vücudu su tuttuğu için bir önceki aya göre farklı bir tablo görebilir. Bu fark yağdan gelmez. Böyle bir durumda ölçümü birkaç gün sonra tekrarlarız.
Kimlerde biyoempedans ölçümü yapılmaz ya da dikkatle yorumlanır?
- Kalp pili ya da vücuda yerleştirilmiş başka bir elektronik cihazı olanlar: Ölçüm yapılmadan önce hekime danışılır.
- Hamileler: Vücut suyu değiştiği için sonuç yorumlanamaz, ölçüm ertelenir.
- Kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığına bağlı ödemi olanlar
- Çok zayıf ya da ileri derecede kilolu kişiler: Formüller bu uçlarda yeterince sınanmamıştır.
- Su atıcı ilaç kullananlar: Sonuç ilacın alındığı saate göre oynayabilir.
Bu gruplarda ölçümden vazgeçmek gerekmeyebilir, ama sayıya yüklenen anlam azalır. Mezura ölçüleri ve fiziksel testler öne geçer.
Rapordaki değerler ne anlatır?
- Yağ kütlesi ve yağ oranı: Ağırlığınızın ne kadarının yağ olduğunu gösterir. Aralığın yaşa ve cinsiyete göre nasıl okunduğu vücut yağ oranı kaç olmalı yazısında.
- Yağsız kütle ve kas kütlesi: Yağsız kütle kas, kemik, organ ve suyun toplamıdır; bazı cihazlar kası ayrıca verir. Bu satırı kas kütlesi ölçümü yazısında açtık.
- Toplam vücut suyu: Ölçümün ne kadar güvenilir olduğunu anlamak için de bakılır.
- Bölgesel dağılım: Kollar, bacaklar ve gövde için ayrı değerler; sağ-sol farkı görülebilir.
- Bazal metabolizma tahmini: Ölçüm değil, kas miktarından yapılan bir hesaptır.
Raporun tamamını vücut analizi sayfasında başlık başlık açıkladık. Raporda “yaş” olarak verilen sayı, cihazın kendi yorumudur; tıbbi bir ölçüm sayılmaz.
Takipte biyoempedansı nasıl kullanıyoruz?
İlk görüşmede bir başlangıç ölçümü alırız. Sonraki ölçümleri aynı cihazla, benzer saatte ve aynı hazırlıkla tekrarlarız. Tek bir ölçümdeki küçük oynamaya göre programı değiştirmeyiz; birbirini izleyen ölçümlerin yönüne bakarız. Sıklığı ve neleri birlikte izlediğimizi takip görüşmeleri sayfasında bulabilirsiniz.
Cihaz sonucu, ölçüm ve takip başlığındaki diğer verilerle birlikte anlam kazanır. Uzaktan çalıştığımız danışanlarda cihaz ölçümü yerine mezurayla alınan beden ölçülerini ve ev tartısı eğilimini kullanırız; ayrıntı online takip sayfasında.
Bayram sonrasında ölçümü neden birkaç gün beklettiğimizi bayram sonrası beslenme düzeni yazısında okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bir hafta arayla iki ölçüm yaptırdım, yağ oranım iki puan arttı. Bir haftada bu kadar yağlanmış olabilir miyim?
Bir haftada bu kadar yağ artışı beklenmez. Büyük olasılıkla iki ölçüm arasında su durumunuz farklıydı. Ölçüm saati, bir önceki akşam yediğiniz tuzlu yemek, içtiğiniz su miktarı ya da adet döneminiz sonucu bu kadar oynatabilir. Aynı saatte, aynı hazırlıkla yeniden ölçtürün ve tek bir ölçüme göre karar vermeyin.
Kalp pilim var, vücut analizi ölçümü yaptırabilir miyim?
Cihaz vücuttan elektrik akımı geçirdiği için kalp pili ya da benzeri yerleştirilmiş cihazı olan kişilerde ölçüm yapılmadan önce kardiyoloji hekimine danışılır. Onay olmadan ölçüm yapmayız. Bu durumda takibi mezura ölçüleri, bel çevresi, kavrama gücü ve sandalyeden kalkma gibi fiziksel testlerle sürdürürüz. Bunlar da gidişi görmek için yeterli bilgi verir.
Spor salonundaki ölçüm ile diyetisyendeki ölçüm neden birbirini tutmuyor?
İki cihaz büyük olasılıkla farklı formül ve farklı elektrot düzeni kullanıyor. Ölçüm saatleri de farklıysa, örneğin biri antrenman sonrası, diğeri sabah aç karnına alındıysa, sonuçların tutmaması beklenir. Hangisinin doğru olduğunu tartışmak yerine bir cihaz seçin ve değişimi hep onda izleyin. Karşılaştırma yalnız aynı cihazın kendi ölçümleri arasında anlamlıdır.
Ölçümden önce su içmemem mi gerekiyor?
Hayır, susuz kalmak da sonucu bozar. Gün içindeki olağan su içme düzeninizi sürdürün. Yalnız ölçümden hemen önce birkaç bardak suyu birden içmeyin ve o sabah kahveyi sonraya bırakın. Amaç vücudun her ölçümde benzer su durumunda olmasıdır. Her randevuya aynı düzenle gelmeniz, sayının kendisinden daha çok işe yarar.
Kaynaklar
- Kyle UG ve ark. Bioelectrical impedance analysis—part I: review of principles and methods. Clin Nutr. 2004. (yeni sekmede açılır) — yöntemin ilkeleri, neyi ölçtüğü ve standart eksikliği
- Kyle UG ve ark. Bioelectrical impedance analysis—part II: utilization in clinical practice. Clin Nutr. 2004. (yeni sekmede açılır) — hangi kişilerde güvenilir olduğu ve takipte kullanımı
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
D Vitamini ya da B12 Düşük Çıktı: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?
D vitamini ya da B12 düşük çıktıysa önce sonucu isteyen hekiminizle konuşun: neden ölçüldü, ne kadar düşük, takviye gerekiyor mu ve ne zaman yeniden b...
-
Diyetisyene Giderken Hangi Tahlil Sonuçlarını Yanınıza Almalısınız?
Diyetisyene giderken hekiminizin son altı-on iki ay içinde istediği tahlillerin çıktısını, hekimin bu sonuçlar için yazdığı notu, kullandığınız ilaçla...
-
Kas Kaybı ve Yağ Artışı Birlikte: Sarkopenik Obezite Nedir?
Sarkopenik obezite, vücutta fazla yağ ile azalmış kas kütlesi ve kas gücünün aynı anda bulunmasıdır. Tartı normal ya da biraz yüksek görünürken kas za...