Bayramdan sonra beslenme düzenine dönmek için kendinizi aç bırakmanız gerekmez. İlk gün olağan öğün saatlerinize, suya ve günlük yürüyüşünüze dönersiniz; tartıya çıkmak için dört beş gün beklersiniz. Diyetisyen takibinde bayram sonrası görüşmede ne yediğinizden çok, düzenin kaç günde yerine oturduğuna ve tuttuğunuz kayıtlara bakılır.
Bayram sonrası tartı neden yüksek çıkar?
Bayramın ertesi sabahı tartıda görülen artışın tamamı yağ olmaz. Üç dört gün boyunca tuzlu yemekler, şerbetli tatlılar ve geç saatlere kayan öğünler vücudun daha fazla su tutmasına yol açar. Bağırsak düzeni de misafirlikte ve yolda değişir. Olağan düzene dönüldüğünde bu fazlalığın bir kısmı kendiliğinden geriler.
Tatil dönemleriyle ilgili ölçümler de sanılandan küçük sayılar gösteriyor. Amerika'da 195 yetişkinin kasım ortasından ocak ortasına uzanan tatil döneminde tartıldığı bir çalışmada ortalama artış 0,37 kilogramdı. Batı ülkelerindeki çalışmaları bir araya getiren bir derleme de ortalamayı yarım kilogram dolayında veriyor; fazla kilosu olanlarda artış daha yüksek.
İki uyarı gerekir. Birincisi, bu çalışmalar haftalarca süren yılbaşı dönemini inceliyor; üç dört günlük Ramazan ya da Kurban bayramını ölçen benzer büyüklükte bir çalışma bilmiyoruz. İkincisi, 195 kişilik çalışmada bu küçük artış ilkbahar ve yaz aylarında geri verilmemişti. Yani bayram kilosu büyük bir sorun sayılmaz, ama kendi haline bırakılınca yıldan yıla birikebilir. Düzenli dönüşün önemi buradan gelir.
Bayramdan sonraki ilk üç günde ne yapılır?
Hedef eksi yazmak olmaz; hedef bayram öncesindeki sıradan gününüze dönmektir.
- Birinci gün: Kahvaltıyı olağan saatinde yapın, öğün atlamayın. Su şişenizi yeniden masanıza koyun. Akşam yemeğinden sonra kısa bir yürüyüş yeter.
- İkinci gün: Market ya da pazar alışverişini yapın; evde sebze, yoğurt, yumurta olsun. Kalan tatlıyı gözünüzün önünden kaldırın.
- Üçüncü gün: Uyku saatinizi toparlayın. Bayramda geceye kayan çay ve tatlı saati kendiliğinden kapanır.
Bu günler için örnek bir sofra:
| Öğün | Örnek | El ölçüsü |
|---|---|---|
| Kahvaltı | Haşlanmış yumurta, beyaz peynir, domates, salatalık, tam buğday ekmeği | 1 yumurta, 1 kibrit kutusu peynir, 1 ince dilim ekmek |
| Öğle | Mercimek çorbası, zeytinyağlı pırasa, yoğurt | 1 kâse çorba, 1 tabak sebze, 1 kâse yoğurt |
| Akşam | Izgara tavuk ya da nohut yemeği, mevsim salatası, bulgur pilavı | Avuç içi kadar tavuk ya da 1 kepçe nohut, yumruk kadar pilav |
Bu tablo herkese verilen bir liste değildir; takipteyseniz kendi programınıza dönersiniz. Kahvaltıyı ya da öğle yemeğini atlayarak, bir iki gün yalnız sıvıyla beslenerek "telafi" etmeyi önermiyoruz. Uzun açlığın ardından gelen akşam öğünü çoğu zaman büyür ve aynı döngü yeniden başlar. Diyabet ilacı ya da insülin kullanıyorsanız öğün atlamayın, ekmeği ve pilavı da kendi kararınızla kesmeyin; hekiminizin ve diyetisyeninizin size verdiği düzene dönün.
Bayramdan sonra tartıya ne zaman çıkmalı?
Bayramın bitiminden dört beş gün sonra, sabah aç karnına, her zaman kullandığınız tartıyla. Ertesi sabah görülen sayı tuzun ve tatlının tuttuğu suyu da içerir; canınızı sıkmaktan başka işe yaramaz. Tek ölçüme değil, bayram öncesindeki son ölçümle bayramdan dört beş gün sonraki ölçüm arasındaki farka bakın.
Tartının yanında mezura da iş görür. Nasıl ölçeceğinizi bel çevresi nasıl ölçülür yazısında anlattık. Vücut analizi cihazları su dengesinden etkilenir; bu yüzden bayramın hemen ertesinde yapılan ölçüm yanıltabilir. Nedenini biyoempedans ölçümü ne kadar güvenilir yazısında bulabilirsiniz.
Bayram sonrası görüşmede diyetisyen neye bakar?
Görüşmede hesap sormayız. Baktıklarımız şunlardır:
- Bayram günlerinden kalan kısa notlar: Günde kaç ziyaret oldu, tatlı kaç kez yendi, hangi öğün atlandı?
- Olağan düzene kaçıncı günde dönüldüğü
- Bayram öncesi ve sonrası kilo, bel çevresi
- Günlük adım sayısının ne kadar düştüğü, ne zaman toparlandığı
- En çok nerede zorlanıldığı: ısrar eden ev sahibi, uzun yol, evde kalan tatlı
Bayram notunun uzun olması gerekmez. "2. gün: dört ziyaret, üç tatlı, öğle yemeği yok" gibi tek satır yeter. Bu bilgiyle bir sonraki bayram için küçük bir plan yaparız: hangi ziyarette tatlı yenecek, hangisinde yalnız çay içilecek, sabah kahvaltısı nasıl korunacak.
Kayıt tutmanın tatil dönemlerinde işe yarayabildiğini gösteren bir çalışma var. İngiltere'de 272 yetişkin Noel öncesinde iki gruba ayrıldı. Düzenli tartılıp kilosunu yazan ve kısa bilgilendirme alan grupta ortalama değişim eksi 0,13 kilogram, yalnız broşür verilen grupta artı 0,37 kilogramdı. Bu bir grup ortalamasıdır; kimse için söz anlamına gelmez. Kilo vermeye çalışan ve kendini düzenli izleyen kişilerde bile tatil dönemlerinde küçük artışlar görüldüğünü bildiren bir derleme de var. Yani bayramda bir miktar kayma olağandır.
Görüşmelerin genel akışını takip görüşmeleri sayfasında okuyabilirsiniz.
Bayram sonrası hareket nasıl toparlanır?
Bayramda çoğumuz arabada ve koltukta daha çok zaman geçiririz. Telefonunuzdaki adım ortalamasına bakın: bayram öncesindeki haftanın sayısı sizin dönüş hedefinizdir. Yenenleri "yakmak" için kendinizi zorlayan uzun bir spor seansı gerekmez; ertesi gün ağrıyan bacaklarla düzen daha da gecikir. Adım sayısı üzerine bilinenleri günde kaç adım atmalı yazısında topladık.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Diyabetiniz varsa ve bayram sonrasında kan şekeri ölçümleriniz olağan aralığınıza dönmüyorsa
- Kalp yetmezliği ya da böbrek hastalığınız varsa ve birkaç günde belirgin kilo artışı, ayaklarda şişlik ya da nefes darlığı olduysa
- Tansiyon ölçümleriniz yüksek seyrediyorsa
- Karın ağrısı, kusma ya da ishal iki günden uzun sürdüyse
Bu durumlarda beslenme düzenini beklemeden hekiminize danışın; ilaçlarınızda kendiniz değişiklik yapmayın. Takibin hangi başlıklarda yürüdüğünü programlar sayfasında görebilirsiniz.
Bayram sonrasında kaydı yeniden başlatırken yemek günlüğü nasıl tutulur yazısındaki örnek tabloyu kullanabilirsiniz.
Bayramdan önceki Ramazan ayında kilo, bel ve şeker kaydının nasıl tutulduğunu ramazanda oruç takibi yazısında anlattık.
Kış ve yılbaşı döneminde kilo ve bel ölçüsünün nasıl izlendiğini kış aylarında beslenme takibi yazısında anlattık.
Bayram ya da tatil sonrası takibe uzun ara verdiyseniz danışmanlığa yeniden başlamak yazısına bakın.
Sık sorulan sorular
Bayramdan sonra tartıldım, üç kilo fazla çıktı. Bu gerçekten yağ mı?
Büyük olasılıkla tamamı yağ değildir. Tuzlu ve tatlı yiyecekler vücudun su tutmasını artırır, bağırsak düzeni de değişir. Olağan öğünlerinize ve su içmeye dönün, dört beş gün sonra sabah aç karnına yeniden tartılın. Ayaklarınızda şişlik ya da nefes darlığı da varsa beklemeden hekiminize başvurun.
Bayramdan sonra bir iki gün yalnızca meyve suyu ya da çorba içsem toparlar mıyım?
Bunu önermiyoruz. Yalnız sıvıyla geçen günlerde tartı düşer, ama düşenin çoğu sudur ve olağan yemeğe dönünce geri gelir. Uzun açlık ardından büyük öğünleri de kolaylaştırır. Bunun yerine üç ana öğünü olağan saatinde yiyin, her öğüne sebze ve bir protein kaynağı koyun. Diyabetiniz varsa öğün atlamadan önce hekiminize sorun.
Bayramda programıma hiç uymadım. Diyetisyenime bunu nasıl söyleyeceğim?
Olduğu gibi söyleyin; görüşmeyi ertelemeyin. Bayramda programdan sapmak beklediğimiz bir şeydir ve bize bilgi verir. Hangi günler, hangi sofralarda zorlandığınızı birkaç satırla yazıp getirin. Görüşmede suçlu aramayız; düzene kaç günde döndüğünüze bakar, bir sonraki bayram ya da tatil için birlikte daha gerçekçi bir plan yaparız.
Evde kalan bayram tatlılarını ne yapmalıyım?
Gözünüzün önünde durdukça yenir. Bir kısmını komşuya ya da iş yerine götürün, baklava gibi dayanıklı olanları küçük kaplara bölüp dondurucuya koyun. Yemek istediğinizde tek dilimi tabağa alın, oturarak ve bir ana öğünün ardından yiyin. Tepsiyi tezgâhta bırakıp her geçişte bir parça almak, kayda hiç girmeyen lokmaları çoğaltır.
Kaynaklar
- Yanovski JA ve ark. A prospective study of holiday weight gain. N Engl J Med. 2000. (yeni sekmede açılır) — tatil döneminde ölçülen kilo değişimi
- Schoeller DA. The effect of holiday weight gain on body weight. Physiol Behav. 2014. (yeni sekmede açılır) — tatil dönemi çalışmalarının derlemesi
- Díaz-Zavala RG ve ark. Effect of the Holiday Season on Weight Gain: A Narrative Review. J Obes. 2017. (yeni sekmede açılır) — kendini izleyen kişilerde tatil dönemi
- Mason F ve ark. Effectiveness of a brief behavioural intervention to prevent weight gain over the Christmas holiday period: randomised controlled trial. BMJ. 2018. (yeni sekmede açılır) — tatilde tartı kaydı çalışması
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. (yeni sekmede açılır) — besin grupları ve porsiyon ölçüleri
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Yaz Aylarında Beslenme Takibi: Sıcakta Öğün, Sıvı ve Kilo Kaydı
Yaz aylarında beslenme takibi, sıcakta değişen iştahı, öğün saatlerini ve içtiğiniz sıvıyı kayda alıp kilo ve bel ölçüsünü aynı düzende sürdürmektir....
-
Beslenme Danışmanlığına Ara Verdim: Yeniden Başlarken Neler Konuşulur?
Beslenme danışmanlığına ara verdikten sonra yeniden başlarken önce aradaki dönemi konuşuruz: neler değişti, hangi alışkanlıklar sürdü, hangileri bırak...
-
Diz ya da Kalça Protezi Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Beslenme Takibi
Diz ya da kalça protezi ameliyatından önce ve sonra beslenme takibi, ameliyat ekibinin talimatlarına uyarak kas gücünü, iştahı, şekeri ve kiloyu izlem...