Kalp Krizi Sonrası Beslenme: Hekim ve Diyetisyenle Süreç Nasıl İlerler?

Kalp Krizi Sonrası Beslenme: Hekim ve Diyetisyenle Süreç Nasıl İlerler?
Kısa cevap

Kalp krizi sonrası beslenme düzeni, hekiminizin taburculukta verdiği talimatlar ve kullandığınız ilaçlar esas alınarak kurulur. Diyetisyen bu çerçevede sebze, baklagil, tam tahıl, balık ve sıvı bitkisel yağ ağırlıklı, az tuzlu bir sofrayı günlük hayatınıza uyarlar. Kilo, bel çevresi ve tahlil sonuçlarının gidişi, hekiminizin koyduğu hedeflere uygun biçimde izlenir.

Kalp krizinden sonra beslenme kararlarını kim verir?

İlk söz hekiminizindir. Taburcu olurken size verilen belgede ilaçlarınız, kontrol tarihleriniz ve varsa beslenmeyle ilgili özel sınırlar yazar. Hekiminiz tuz, sıvı ya da belirli bir besin için size özel bir sınır koyduysa o sınır geçerlidir; diyetisyen bunu değiştirmez, günlük sofraya nasıl yerleşeceğini planlar.

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin 2021 korunma kılavuzu[2] (yeni sekmede açılır), kalp-damar hastalığı olan kişilerde sağlıklı beslenmeyi, düzenli hareketi, sigarayı bırakmayı ve ilaç tedavisini birlikte ele alır. Yani beslenme, ilacın yerine geçen bir şey değil, onun yanında yürüyen bir parçadır.

Kalp krizinden sonra hekiminiz size bir kalp rehabilitasyonu programı önerebilir. Bu programlarda hekim gözetiminde egzersiz, eğitim ve çoğu zaman beslenme danışmanlığı bir arada yürür. Size böyle bir program önerildiyse beslenme görüşmelerini onunla uyumlu planlarız.

Kalp rehabilitasyonu konusunda çalışmalar ne diyor?

Koroner kalp hastalığı olan 23.430 kişiyi kapsayan 85 çalışmanın Cochrane derlemesi (2021)[3] (yeni sekmede açılır), egzersize dayalı rehabilitasyonu egzersiz yapılmayan gruplarla karşılaştırdı. Katılımcıların çoğu kalp krizi ya da damar açma işlemi geçirmiş kişilerdi. İlk 6–12 ayda rehabilitasyon grubunda yeni kalp krizi ve hastaneye yatış daha az görüldü. Kalp-damar kaynaklı ölümde ise bu sürede belirgin bir fark bulunmadı.

Bu bulgular çalışmalara katılan gruplara aittir, size verilmiş bir söz değildir. Programa katılıp katılmayacağınıza ve hangi hareketin size uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Kalbe uygun bir sofra neye benzer?

Amerikan Kalp Derneği'nin 2021 beslenme bildirgesi[1] (yeni sekmede açılır) tek tek besinlerden çok beslenmenin bütününe bakar. Bildirgedeki başlıca maddeler şunlar:

  • Sağlıklı kiloya ulaşmak ve korumak için yenilen ile harcanan enerjiyi dengelemek
  • Bol ve çeşitli sebze ve meyve
  • Tam tahıllı ürünler
  • Çoğunlukla bitkisel protein, düzenli balık, az yağlı süt ürünleri; et yenecekse yağsız ve işlenmemiş olanı
  • Katı yağlar yerine sıvı bitkisel yağlar
  • Çok işlenmiş ürünler yerine az işlenmiş besinler
  • Eklenmiş şekeri ve tuzu azaltmak
  • Alkol kullanmıyorsanız başlamamak

Türk mutfağında bunun karşılığı tanıdık yemeklerdir: zeytinyağlı taze fasulye, mercimek ya da nohut yemeği, bulgur pilavı, fırında balık, cacık, mevsim salatası. Sorun çoğu zaman yemeğin kendisinde değil, tuzunda, yağının türünde ve porsiyonunda çıkar.

Sık görülen alışkanlıkTakipte konuştuğumuz seçenek
Sucuklu ya da pastırmalı kahvaltıSebzeli yumurta, az tuzlu peynir, domates, salatalık
Kızartma patlıcan, biberFırında ya da zeytinyağlı pişirilmiş sebze
Hazır paket çorbaEvde pişen mercimek ya da sebze çorbası, tuzu sofrada değil tencerede ve az
Her öğün beyaz ekmekTam tahıllı ekmek ya da bulgur
Tereyağıyla pişen sebze yemeğiZeytinyağıyla pişen sebze yemeği

Kendi kahvaltınızı ve akşam yemeğinizi bu tabloya göre birlikte gözden geçiririz. Amaç yasak listesi değil, her gün uygulayabileceğiniz birkaç küçük değişikliktir.

Akdeniz tipi beslenme konusunda çalışmalar ne buldu?

Lyon çalışmasında ilk kalp krizini geçirmiş kişiler Akdeniz tipi ya da Batı tipi "dikkatli" bir beslenme grubuna ayrıldı ve ortalama 46 ay izlendi. Kalp kaynaklı ölüm ve ölümcül olmayan kalp krizi Akdeniz grubunda 14, diğer grupta 44 kez görüldü. Yazarlar, beslenmenin yanında ilaçla risk etkenlerini azaltmanın da sürmesini önerdi.

İspanya'daki CORDIOPREV çalışmasında koroner kalp hastalığı olan 1.002 kişi yedi yıl boyunca Akdeniz tipi ya da az yağlı beslenme grubunda izlendi; beslenme programını diyetisyenler yürüttü. Büyük kalp-damar olayları Akdeniz grubunda 87, az yağlı grupta 111 kişide görüldü. Fark erkeklerde belirgindi, kadınlarda gruplar arasında fark bulunmadı.

Bu çalışmalar beslenmenin bütününe bakar; tek bir besinin ya da yağın etkisini göstermez. İlaçlarınızın yerini almaz.

İlaç kullanırken beslenmede nelere dikkat edilir?

Kalp krizinden sonra çoğu kişi kolesterol düşürücü, kan sulandırıcı ve tansiyon ilaçlarını birlikte kullanır. İlaç ile besin arasında dikkat edilmesi gereken bir nokta varsa bunu hekiminiz ya da eczacınız söyler. Size böyle bir talimat verildiyse görüşmeye getirin; sofrayı ona göre kurarız.

  • Görüşmeye ilaçlarınızın etken madde adlarını ve saatlerini içeren güncel listeyi getirin.
  • Bitkisel ürün, balık yağı ya da başka bir takviye düşünüyorsanız önce hekiminize sorun.
  • İlacınızı kendi başınıza bırakmayın, azaltmayın; beslenme düzeni değiştiğinde bile karar hekiminizindir.

Diyetisyen takipte neyi izler?

Takip, hekiminizin koyduğu hedeflere uygun biçimde ilerler. Görüşmelerde şunlara bakarız:

  • Kilo ve bel çevresi: Aynı koşulda, belli aralıklarla. Ölçümün nasıl yapıldığını bel çevresi nasıl ölçülür yazısında anlattık.
  • Tuz kaynakları: Ekmek, peynir, zeytin, turşu, salça ve hazır ürünler birlikte sayıldığında asıl tuz yükü ortaya çıkar.
  • Yemek kaydı: Birkaç günlük kayıt, nerede zorlandığınızı gösterir. Nasıl tutulduğunu yemek günlüğü yazısında bulabilirsiniz.
  • Tahlil çıktıları: Kolesterol ve şeker sonuçlarını hekiminizin yorumuyla birlikte görürüz. Kolesterol tarafını kolesterolünüz yüksek çıktı yazısında ele aldık.
  • Hareket kaydı: Ne kadar ve nasıl hareket edeceğinizi hekiminiz ve rehabilitasyon ekibi belirler; biz öğün saatlerini buna göre yerleştiririz.

Görüşmelerin nasıl ilerlediğini takip görüşmeleri sayfasında, kimlerle çalıştığımızı kimler için sayfasında görebilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Göğüste ağrı, baskı ya da yanma; kola, çeneye, sırta yayılan ağrı; soğuk terleme, ani nefes darlığı: vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
  • Kısa sürede açıklanamayan kilo artışı ya da bacaklarda, ayak bileklerinde yeni şişlik.
  • Diş etinde, idrarda ya da dışkıda kan gibi alışılmadık kanama.
  • Baş dönmesi, bayılacak gibi olma ya da ilaçtan sonra halsizlik.

Taburcu olduktan sonra kullandığınız ilaçları görüşmeye nasıl getireceğinizi diyetisyene ilaç listesi yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

64 yaşındayım, iki ay önce kalp krizi geçirdim. Diyetisyenle ne zaman görüşmeye başlayabilirim?

Hekiminiz uygun gördüğü anda başlayabilirsiniz; çoğu zaman kalp rehabilitasyonu sürecinde de beslenme konuşulur. İlk görüşmeye taburcu belgenizi, güncel ilaç listenizi ve son tahlil çıktılarınızı getirin. Hekiminizin koyduğu sınırları bu belgelerden okuruz ve beslenme planını onların içinde, sizin günlük düzeninize göre kurarız.

Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorum. Yeşil yapraklı sebzeyi bırakmam mı gerekiyor?

Bu, kullandığınız ilacın türüne bağlıdır ve kararı hekiminiz verir. Bazı kan sulandırıcılarda sebzeyi bırakmak değil, haftadan haftaya benzer miktarda yemek istenebilir. Size verilen talimatı görüşmeye getirin, sofrayı ona göre kuralım. Kendi başınıza sebzeyi kesmeyin, ilacınızı da değiştirmeyin; sorunuz varsa önce hekiminize başvurun.

Kolesterol ilacı kullanıyorum ve değerlerim düştü. Artık istediğimi yiyebilir miyim?

İlaç ve beslenme birbirinin yerine geçmez. Kılavuzlar kalp krizi geçirmiş kişilerde ikisini birlikte ele alır. Değerlerin düşmesi ilacın işini yaptığını gösterir; beslenmenin geri kalanı tansiyon, kilo ve şeker için de önemlidir. İlacın dozu ya da bırakılması konusunda karar her zaman hekiminizindir.

Kalp krizinden sonra tuzu tamamen kesmem mi gerekiyor?

Amerikan Kalp Derneği yemeklerin az tuzla ya da tuzsuz hazırlanmasını öneriyor. Size özel bir tuz sınırı verildiyse o sınır geçerlidir. Takipte çoğu zaman sofradaki tuzluktan çok ekmek, peynir, zeytin, turşu ve hazır ürünlerdeki gizli tuz üzerinde dururuz. Tuz yerine baharat ve limonla tat vermeyi birlikte deneriz.

Kaynaklar

  1. Lichtenstein AH ve ark. 2021 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2021. (yeni sekmede açılır)
  2. Visseren FLJ ve ark. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021. (yeni sekmede açılır)
  3. Dibben G ve ark. Exercise-based cardiac rehabilitation for coronary heart disease. Cochrane Database Syst Rev. 2021. (yeni sekmede açılır)
  4. de Lorgeril M ve ark. Mediterranean diet, traditional risk factors, and the rate of cardiovascular complications after myocardial infarction: final report of the Lyon Diet Heart Study. Circulation. 1999. (yeni sekmede açılır)
  5. Delgado-Lista J ve ark. Long-term secondary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet and a low-fat diet (CORDIOPREV): a randomised controlled trial. Lancet. 2022. (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

Sağlıklı yaşlanma planınızı birlikte kuralım mı?

Hedefinizi ve ölçümlerinizi konuşalım; size uygun programı birlikte belirleyelim. Telefonla arayabilir, WhatsApp'tan yazabilirsiniz.

Diyetisyen Şeyma Türkoğlu Vural, Bayraklı'daki ofisinde