Kolesterolünüz Yüksek Çıktı: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?

Kolesterol tahlilinde hangi satırlar var?

Raporda genellikle dört satır görürsünüz. Hepsine birden “kan yağları” denir.

• Toplam kolesterol: Kandaki kolesterolün tümü. Tek başına az şey anlatır.
• LDL kolesterol: Halk arasında “kötü kolesterol” denir. Damar duvarında birikime en çok bu bölüm katkıda bulunur; hekimlerin hedef koyduğu satır çoğunlukla budur.
• HDL kolesterol: “İyi kolesterol” diye bilinir. Düşük olması istenmez.
• Trigliserit: Kanda dolaşan yağın başka bir biçimi. Son yediğiniz öğünden, alkolden ve şekerli içeceklerden çabuk etkilenir.

Bu yüzden “kolesterolüm yüksek” cümlesi eksik bir cümledir. Hangi satırın yüksek olduğu, konuşulacak şeyi değiştirir.

Kolesterol kime göre yüksek sayılır?

Laboratuvar raporundaki referans aralığı genel bir çerçevedir. Hekiminiz ise sizin için ayrı bir hedef belirler. Avrupa ve Amerika kardiyoloji rehberleri, hedefin kişinin toplam kalp-damar riskine göre konmasını önerir. Daha önce kalp krizi geçirmiş, diyabeti olan ya da ailesinde erken yaşta kalp hastalığı bulunan biri için hedef, bu etkenleri taşımayan birine göre daha sıkıdır.

Bu yüzden burada bir sınır sayısı vermiyoruz. İki komşunun LDL değeri aynı olabilir; hekim birine yalnızca yaşam düzeni önerir, öbürüne ilaç başlar. İkisi de doğru karar olabilir.

Hekiminizle ne konuşmalısınız?

Muayeneye şu sorularla gidebilirsiniz:

1. Hangi satırım yüksek ve bu benim için ne anlama geliyor?
2. Benim kalp-damar riskim hangi düzeyde, hedefim ne olmalı?
3. Ailemdeki kalp hastalığı öyküsü bu kararı değiştirir mi?
4. Tiroid, karaciğer ya da böbrekle ilgili bir neden araştırılmalı mı?
5. Kullandığım ilaçlardan biri kan yağlarımı etkiliyor olabilir mi?
6. Önce yaşam düzeniyle mi deneyelim, ilaç gerekli mi?
7. Tahlili ne zaman yineleyelim?

Ailenizde genç yaşta kalp krizi ya da çok yüksek kolesterol varsa bunu mutlaka söyleyin; bu bilginin takipteki yerini aile öyküsü sayfasında anlattık. Soruların yazdırılabilir, daha geniş bir listesi check-up sonrası sorular sayfasındadır.

Diyetisyen kolesterol yüksekliğinde ne yapar?

Hekiminizin değerlendirmesi belli olduktan sonra bizim tarafımız başlar. İlk görüşmede sonuçlarınızı, önceki tahlillerinizi ve hekiminizin önerisini birlikte okuruz. Ardından yeme düzeninize bakarız:

• Yağın türü: Evde hangi yağla pişiriyorsunuz, tereyağı ve margarin ne sıklıkla kullanılıyor, kızartma haftada kaç kez yapılıyor?
• İşlenmiş et ve hamur işi: Sucuk, salam, börek, poğaça ne kadar yer tutuyor?
• Balık: Haftada kaç öğün balık yiyorsunuz, kızartarak mı, fırında ya da ızgarada mı pişiriyorsunuz?
• Lif: Kuru baklagil, sebze ve tam tahıl haftada kaç öğünde var?
• İçecek ve alkol: Özellikle trigliserit yüksekse şekerli içecek ve alkol ayrıca sorulur.
• Bel çevresi ve hareket: Başlangıç ölçüsünü alır, günlük adımınıza bakarız.

Örnek: 58 yaşında, LDL'si yüksek çıkan ve hekimi üç ay yaşam düzeni öneren bir danışanımızın yemek kaydında haftada dört kez kızartma, her sabah peynirli poğaça ve neredeyse hiç baklagil olmadığını görelim. İlk üç haftanın planı sade olur: kızartmayı haftada bire indirmek, sabah poğaçasının yerine evde bir kahvaltı koymak, haftaya iki baklagil yemeği eklemek. Liste değil, uygulanabilir üç değişiklik.

Bu yaklaşımın arkasında araştırma da var. İspanya'da kalp-damar riski yüksek, 55–80 yaş arası 7.447 kişinin yaklaşık beş yıl izlendiği bir çalışmada, sızma zeytinyağı ya da kuruyemişle desteklenen Akdeniz tipi beslenme gruplarında kalp krizi ve inme gibi olaylar, yalnızca yağı azaltması söylenen gruba göre daha az görüldü. Bu, bir topluluk sonucudur; kişisel bir vaat değildir.

Görüşmelerin sıklığını ve her görüşmede neye bakıldığını takip görüşmeleri sayfasında bulabilirsiniz.

İlaç yazıldıysa beslenmenin yeri ne olur?

Hekiminiz kolesterol ilacı başladıysa beslenme düzeni ilacın yerine geçmez, ilaç da beslenmenin yerine geçmez. İkisi birlikte yürür. İlacı kendi kararınızla bırakmayın, dozunu değiştirmeyin, “kolesterolüm düştü” diyerek ara vermeyin; bu kararların tümü hekime aittir.

İlaç kullanırken yaygın kas ağrısı, halsizlik ya da idrar renginde koyulaşma fark ederseniz hekiminize haber verin. Kolesterol düşürdüğü söylenen bitkisel ürün ve takviyeleri hekiminize sormadan kullanmayın; bazıları ilaçlarla etkileşebilir. Biz takviye önermeyiz.

Takipte hangi ölçümlere bakılır?

Kan yağları günden güne izlenen bir ölçü değildir; tahlilin ne zaman yineleneceğini hekiminiz belirler. Arada geçen sürede elinizde başka göstergeler olur: yemek kaydınız, bel çevreniz, kilonuz ve haftalık adım ortalamanız.

Bel çevresi burada özellikle işe yarar. Karın bölgesinde biriken yağ, trigliserit yüksekliği ve düşük HDL ile sık birlikte görülür. Ölçümü doğru yapmak için bel çevresi nasıl ölçülür yazısına bakabilir, sonuçları ölçüm takip çizelgesine yazabilirsiniz. Yeni tahlil geldiğinde bu kayıtları sonuçla yan yana koyar, hekiminize götürmeniz için özetleriz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Kolesterol yüksekliği çoğu zaman belirti vermez; bu yüzden asıl başvuru nedeni tahlil sonucunun kendisidir. Şu durumlarda randevuyu ertelemeyin:

• Sonucunuz ilk kez yüksek çıktıysa ve henüz bir hekimle konuşmadıysanız
• Anne, baba ya da kardeşlerinizde genç yaşta kalp krizi ya da inme varsa
• Diyabet, tansiyon ya da böbrek hastalığınız varsa
• Kolesterol ilacı kullanırken kas ağrısı ya da güçsüzlük başladıysa

Göğüste baskı ya da ağrı, kola ya da çeneye yayılan ağrı, nefes darlığı, soğuk terleme, yüzde kayma ya da konuşma bozukluğu varsa beklemeden 112'yi arayın.

Kalp krizi geçirdiyseniz beslenme düzeninin hekiminizin talimatlarıyla nasıl kurulduğunu kalp krizi sonrası beslenme yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kolesterolüm yüksek çıktı ama hiçbir şikâyetim yok. Yine de hekime gitmeli miyim?

Evet. Kolesterol yüksekliği çoğu kişide yıllarca belirti vermez; şikâyetin olmaması sorun olmadığını göstermez. Hekiminiz sonucu yaşınız, tansiyonunuz, sigara kullanımınız ve aile öykünüzle birlikte değerlendirir. Bazı kişilerde yalnızca izlem yeterli görülür, bazılarında yaşam düzeni değişikliği ya da ilaç önerilir. Bu kararı tahlil kâğıdına bakarak kendiniz veremezsiniz.

Hekimim ilaç başlamadan önce üç ay diyet önerdi. Diyetisyenle bu sürede ne yaparız?

İlk görüşmede yemek kaydınızı ve ölçülerinizi alır, sizin için uygulanabilir birkaç değişiklik belirleriz. Aradaki görüşmelerde neyin yürüdüğüne, neyin zor geldiğine bakar, planı buna göre düzeltiriz. Üç ayın sonunda tahlil sonucunu hekiminiz değerlendirir. Biz yemek kaydınızı ve ölçülerinizi, hekiminize götürebileceğiniz kısa bir özet haline getiririz.

Kolesterol ilacı kullanıyorum, değerlerim düştü. Beslenmeye dikkat etmeme gerek kaldı mı?

Evet, gerek var. İlaç kan yağlarını düşürür, ama tansiyonunuzu, bel çevrenizi, kan şekerinizi ve kondisyonunuzu düzeltmez. Bunlar da kalp-damar sağlığının parçasıdır ve yeme düzeni ile hareketten etkilenir. İlacın dozuna ya da kesilmesine yalnızca hekiminiz karar verir. Değerler düştü diye ilacı kendiliğinizden bırakmayın.

Zayıfım ve sağlıklı yediğimi düşünüyorum, kolesterolüm neden yüksek?

Kan yağlarını yalnızca kilo ve beslenme belirlemez. Kalıtım, tiroid bezinin yavaş çalışması, bazı ilaçlar ve menopoz da değerleri yükseltebilir. Ailenizde yüksek kolesterol ya da genç yaşta kalp hastalığı varsa hekiminize mutlaka söyleyin. Nedeni araştırmak hekimin işidir. Biz yemek kaydınıza bakarak gözden kaçan bir alışkanlık olup olmadığını birlikte inceleriz.

Kaynaklar

1. Mach F ve ark. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020. (yeni sekmede açılır) — Avrupa kan yağları rehberi
2. Grundy SM ve ark. 2018 AHA/ACC Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation. 2019. (yeni sekmede açılır) — Amerika kolesterol rehberi
3. Estruch R ve ark. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. N Engl J Med. 2018. (yeni sekmede açılır) — Akdeniz tipi beslenme ve kalp-damar olayları

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma