HbA1c Sonucunuz Çıktı: Hekiminizle Ne Konuşmalı, Diyetisyen Ne Yapar?

HbA1c neyi ölçer?

Kandaki şekerin bir bölümü, alyuvarların içinde oksijen taşıyan hemoglobin adlı proteine yapışır. Kan şekeriniz ne kadar uzun süre yüksek seyrederse yapışan miktar o kadar artar. HbA1c, hemoglobinin yüzde kaçının bu biçimde şekerle bağlandığını gösterir. Raporda bu yüzden yüzde işaretiyle yazılır.

Açlık kan şekeri, kan verdiğiniz sabahın fotoğrafıdır. HbA1c ise son ayların ortalamasıdır; bir akşam yediğiniz tatlı ya da bir gün atladığınız öğün sonucu pek değiştirmez. İki test birbirinin yerine geçmez; hekiminiz çoğu zaman ikisine birlikte bakar.

Yüzde olarak yazan sonuç günlük şekere nasıl çevrilir?

Yüzdeyi, parmaktan ölçtüğünüz şekerle aynı birime çevirmek mümkündür. On merkezden 507 kişinin katıldığı bir çalışmada, üç ay boyunca ölçülen ortalama şeker ile dönem sonundaki HbA1c arasında doğrusal bir ilişki bulundu. Çalışmanın önerdiği hesap şudur: HbA1c değerini 28,7 ile çarpın, sonuçtan 46,7 çıkarın.

Bu hesaba göre yüzde 6'lık bir HbA1c, yaklaşık 126 mg/dl'lik bir ortalamaya; yüzde 7'lik bir HbA1c ise yaklaşık 154 mg/dl'lik bir ortalamaya karşılık gelir. Bu bir tahmindir ve tanı için kullanılmaz; yalnızca yüzdeyi tanıdık bir birime çevirir. Aynı HbA1c'ye sahip iki kişinin gün içi iniş çıkışları birbirinden çok farklı olabilir.

Sonucum yüksek mi, kim karar verir?

Laboratuvar raporunuzda sonucun yanında bir referans aralığı yazar. Diyabet ve diyabet öncesi dönem için tanı ölçütleri ise uluslararası rehberlerde tanımlıdır ve bu ölçütleri hekiminiz uygular. Tanı çoğu zaman tek bir sonuçla konmaz; hekim testi yineleyebilir ya da başka bir testle doğrulamak isteyebilir.

Biz bu yazıda bir sınır sayısı vermiyoruz. Çünkü aynı sayı, yaşınıza, eşlik eden hastalıklarınıza ve kullandığınız ilaçlara göre farklı yorumlanır. Raporunuzda işaretli bir değer görmek tek başına hastalık anlamına gelmez; yorum hekiminizindir.

HbA1c sonucunu neler yanıltabilir?

Test alyuvarlara dayandığı için alyuvarların ömrünü ya da yapısını değiştiren durumlar sonucu olduğundan düşük ya da yüksek gösterebilir. Hekiminize şunlardan biri sizde varsa söyleyin:

• Kansızlık ya da demir eksikliği
• Yakın zamanda kan kaybı ya da kan nakli
• Gebelik
• Böbrek hastalığı
• Ailede bilinen bir hemoglobin farklılığı, örneğin talasemi taşıyıcılığı

Bu durumlarda hekim HbA1c yerine ya da onunla birlikte başka testlere başvurabilir.

Hekiminizle ne konuşmalısınız?

Muayeneye giderken aşağıdaki soruları yanınıza alabilirsiniz:

1. Bu sonuç benim yaşım ve sağlık durumum için ne anlama geliyor?
2. Tanı için testin yinelenmesi ya da başka bir test gerekiyor mu?
3. Önceki sonuçlarımla karşılaştırınca gidiş ne yönde?
4. Kullandığım ilaçlardan ya da kansızlık gibi bir durumdan sonuç etkilenmiş olabilir mi?
5. Evde şeker ölçmem gerekiyor mu, gerekiyorsa ne sıklıkla?
6. Testi ne zaman yineleyelim?
7. Beslenme için bir diyetisyenle çalışmamı önerir misiniz?

Bu soruların daha geniş bir listesini check-up sonrası sorular sayfasında yazdırılabilir biçimde bulabilirsiniz. Hangi tahlilin neden istendiğini hangi tahliller konuşulur yazısında anlattık.

Diyetisyen HbA1c sonucunuzla ne yapar?

Hekiminizin değerlendirmesi netleştikten sonra bizim işimiz başlar. İlk görüşmede sonucunuzu, önceki tahlillerinizi ve hekiminizin notunu birlikte okuruz. Sonra şunlara bakarız:

• Öğün düzeni: Kaç öğün yiyorsunuz, hangisini atlıyorsunuz, akşam yemeği kaçta?
• Üç günlük yemek kaydı: Ne yediğinizden çok, neyi neyle ve ne kadar yediğinize bakarız.
• İçecekler: Şekerli çay, meyve suyu ve gazlı içecekler çoğu zaman gözden kaçar.
• Bel çevresi ve kilo: Başlangıç ölçüsünü alır, aynı koşulda yineleriz.
• Hareket ve uyku: Günlük adım, oturma süresi ve uyku saatleri.

Örnek: 54 yaşında, masa başında çalışan bir danışanımızın kaydında kahvaltının atlandığını, öğleden sonra iki şekerli kahve içildiğini ve akşam yemeğinin geç saate kaldığını görelim. İlk hedef bütün düzeni değiştirmek olmaz. Önce kahvedeki şekeri kaldırır, akşam yemeğinden sonra 15 dakikalık bir yürüyüş ekleriz. Bir sonraki görüşmede kayda ve ölçülere yeniden bakarız.

Yaşam düzeni değişikliğinin karşılığı araştırmalarda da görülmüştür. Kan şekeri yüksek seyreden ama diyabeti olmayan, ortalama beden kitle indeksi 34 olan 3.234 kişinin katıldığı bir çalışmada, haftada en az 150 dakika hareket ve kilo kaybı hedefleyen grupta yaklaşık üç yılda diyabet gelişimi, böyle bir program almayan karşılaştırma grubuna göre yüzde 58 daha az oldu. Bu bir araştırma sonucudur; her kişide aynı sonucun alınacağı anlamına gelmez.

İlaç başlanıp başlanmayacağına, dozuna ve değişikliğine yalnızca hekiminiz karar verir. Biz ilaç önermeyiz, ilacınızı kesmenizi de söylemeyiz. Siz de sonucunuz düzeldi diye ilacınızı kendi kararınızla bırakmayın, dozunu değiştirmeyin. Sürecin nasıl ilerlediğini kan tahlilleri ve insülin direnci sayfalarında, programın içeriğini metabolik sağlık programı sayfasında bulabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Bir sonraki randevuyu beklemeden hekiminize başvurmanız gereken durumlar:

• Çok su içme ve sık idrara çıkma
• Diyet yapmadığınız halde kilo kaybı
• Bulanık görme
• Geç iyileşen yaralar ya da sık yineleyen enfeksiyonlar
• Ayaklarda uyuşma ya da yanma

Bilinç bulanıklığı, şiddetli halsizlik, durdurulamayan kusma ya da nefeste meyvemsi koku varsa 112'yi arayın. Şeker düşürücü ilaç kullanıyorsanız ve terleme, titreme, çarpıntı yaşıyorsanız bunu da gecikmeden hekiminize bildirin.

Sonucunuz için hekiminiz prediyabet dediyse sonraki adımları prediyabet dendi: diyetisyen süreci nasıl işler yazısında bulabilirsiniz.

Görüşmeye HbA1c dışında hangi belgeleri getirebileceğinizi diyetisyene giderken tahlil sonuçları yazısında topladık.

Diyabet ilacı kullanırken oruç tutmayı düşünüyorsanız kararı hekiminizle verin; sonrasını ramazanda oruç takibi yazısında anlattık.

Uzun süre metformin kullanıyorsanız B12 ölçümünü hekiminizle konuşun; ayrıntısı D vitamini ya da B12 düşük çıktı yazısında.

Sık sorulan sorular

HbA1c testi için aç olmam gerekiyor mu?

HbA1c son ayların ortalamasını yansıttığı için o sabah aç ya da tok olmanız sonucu anlamlı biçimde değiştirmez. Ancak hekiminiz çoğu zaman aynı kanla açlık şekeri ve kan yağları gibi açlık gerektiren testler de ister. Bu yüzden kan vermeye nasıl gideceğinizi, tahlili isteyen hekiminize ya da laboratuvara sorun.

HbA1c sonucum sınırda çıktı, hekimim ilaç yazmadı. Diyetisyene gitmeli miyim?

Hekiminiz yaşam düzeni değişikliği önerdiyse bir diyetisyenle çalışmak bu öneriyi uygulanabilir bir plana çevirmenize yardım eder. Görüşmede öğünlerinizi, içeceklerinizi, hareketinizi ve bel çevrenizi birlikte ele alırız. Karar sizindir; hekiminize de danışabilirsiniz. Tanıyı ve ilaç kararını hekim verir, biz beslenme tarafında eşlik ederiz.

HbA1c beslenme değişikliğinden ne kadar sonra yeniden ölçülmeli?

Testin ne zaman yineleneceğine hekiminiz karar verir. HbA1c son ayların ortalamasını gösterdiği için birkaç haftalık bir değişiklik sonuca tam yansımaz; bu yüzden hekimler genellikle aylar sonrasına randevu verir. Arada geçen sürede yemek kaydınız, bel çevreniz ve adım sayınız gidişi izlemek için elinizdeki araçlardır.

Açlık şekerim olağan ama HbA1c sonucum işaretli çıktı. Bu nasıl olur?

Olabilir. Açlık şekeri yalnızca sabahki durumu, HbA1c ise yemek sonraları dahil bütün günün ortalamasını yansıtır. Yemekten sonra şekeri uzun süre yüksek kalan kişilerde bu tablo görülebilir. Kansızlık gibi durumlar da HbA1c'yi etkileyebilir. İki sonucun birlikte ne anlama geldiğini hekiminiz değerlendirir; gerekirse ek test ister.

Kaynaklar

1. Nathan DM ve ark. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008. (yeni sekmede açılır) — HbA1c'nin ortalama şekere çevrilmesi
2. Knowler WC ve ark. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002. (yeni sekmede açılır) — yaşam düzeni değişikliği ve diyabet gelişimi
3. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024. (yeni sekmede açılır) — tanı ölçütlerinin yer aldığı rehber

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Bu sitedeki bilgiler eğitim amaçlıdır; hekim ya da diyetisyen görüşmesinin yerine geçmez.

İlgili konular

• Longevity kliniği nedir?
• Biyolojik yaş testi
• Ölçüm ve takip
• Sağlıklı yaşlanma